2026-жылы Кыргызстан Шанхай кызматташтык уюмуна (ШКУ) төрагалык кылууда. Азыркы төрагалык уюмдун түзүлгөнүнүн 25 жылдыгына туш келген өзгөчө, тарыхый статуска ээ. Президент Садыр Жапаров Кыргызстандын ШКУдагы миссиясын “ШКУга 25 жыл: туруктуу тынчтыкка, өнүгүүгө жана гүлдөп-өсүүгө карай бирге” ураанынын алдында өтөт деп аныктаган. Бул милдеттенменин алкагында Бишкек экономикалык интеграцияны тереңдетүүнү жана аймактык туруктуулукту чыңдоону көздөйт. Төрагалыктын негизги практикалык этаптарынын бири ШКУнун энергетика министрлеринин VI жыйыны болду. Бул жыйын глобалдык климаттын өзгөрүшү жана аймактын энергетикалык ресурстарга болгон муктаждыгынын өсүшүнүн шартында стратегиялык мааниге ээ болду.
Акыркы жылдары энергетика тармагындагы кызматташтык алдыга жылды. Мурда аймактык коопсуздук артыкчылыктуу болсо, бүгүнкү күндө көңүл айлана-чөйрөгө жана туруктуу өсүшкө бурулду. Эбегейсиз ресурстар, күчтүү илимий-техникалык потенциал жана ири рыноктор менен ШКУга мүчө мамлекеттердин өнөктөштүктү тереңдетүү үчүн мүмкүнчүлүктөрү кеңири. Бүгүнкү күндө алардын негизги максаты - жалпы энергетикалык системаларды бириктирүү жана өнүктүрүү.
"Биз энергетикалык системалардын өз ара байланышын жогорулатуу учурдагы энергетикалык ресурстарды натыйжалуу пайдаланууга, электр энергиясы менен камсыздоонун ишенимдүүлүгүн жогорулатууга, энергетикалык коопсуздукту чыңдоого жана өз ара пайдалуу энергетикалык кызматташтык үчүн кошумча мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө мүмкүндүк берет деп ишенебиз", - деди энергетика министри Алтынбек Рысбеков.
Анын айтымында, Кыргызстандын гидроэнергетикалык потенциалынын стратегиялык мааниси өлкө үчүн гана эмес, бүтүндөй ШКУ аймагы үчүн да маанилүү ресурс болуп саналат жана аймактын жалпы энергетикалык балансына салым кошот.
"Биз гидроэнергетикалык потенциалды өнүктүрүүнү улуттук көйгөйлөрдү чечүү үчүн гана эмес, ошондой эле Борбор Азиядагы жана жалпысынан ШКУ аймагындагы энергетикалык байланыштарды чыңдоого салым катары карайбыз. Гидроэнергетикалык долбоорлорду ишке ашыруу электр энергиясына болгон суроо-талапты канааттандыруу, ишенимдүү электр энергиясын камсыздоо жана аймактык энергетикалык кызматташтыкты өнүктүрүү үчүн кошумча мүмкүнчүлүктөрдү түзөт. Бүгүнкү күндө ийгиликтүү үнөмдөлгөн энергия эң жеткиликтүү жана үнөмдүү энергия ресурсуна айланууда. Ошондуктан, жаңы генерациялоочу кубаттуулуктарды курууда энергиянын натыйжалуулугун жогорулатуу жана энергия ресурстарын рационалдуу пайдалануу өзгөчө маанилүү", - деп белгиледи Рысбеков.
Мындан тышкары, министр белгилегендей, ишенимди андан ары бекемдөө, технологиялык өнөктөштүктү өнүктүрүү, тажрыйба алмашуу жана биргелешкен долбоорлорду ишке ашыруу 2030-жылга чейин ШКУнун туруктуу, натыйжалуу жана өз ара байланышкан энергетикалык мейкиндигин түзүүгө жардам берет. Бул биргелешкен иштин күтүлүп жаткан натыйжасы энергетикалык коопсуздукту чыңдоо, энергия менен камсыздоонун ишенимдүүлүгүн жогорулатуу, заманбап технологияларды киргизүү жана адам капиталын өнүктүрүү болушу керек.
Беларустун энергетика министри Денис Мороз жыйырма жылдан ашык убакыттан бери ШКУ эл аралык күн тартибиндеги эң актуалдуу маселелер боюнча биргелешкен чечимдерди иштеп чыгуу үчүн натыйжалуу аянтча экенин далилдегенин белгиледи. Бүгүнкү күндө ШКУга мүчө мамлекеттер дүйнөлүк экономикалык потенциалдын олуттуу бөлүгүн гана түзбөстөн, дүйнөлүк энергетикалык коопсуздукту камсыз кылууда да чечүүчү ролду ойношот.
"Дүйнөлүк энергетика тармагы терең структуралык трансформация мезгилин башынан кечирүүдө. Декарбонизацияга жана санариптештирүүгө негизделген жаңы энергетикалык архитектура биздин көз алдыбызда калыптанып жатат. Мындай шарттарда жаңы чакырыктарга ыңгайлашып гана тим болбостон, аларды өнүгүү мүмкүнчүлүктөрүнө айландыра алган өлкөлөрдүн практикалык тажрыйбасы өзгөчө баалуу", - деди Денис Мороз.
Казакстандын энергетика вице-министри Санжар Жаркешов өз сөзүндө инвестициялык кызматташтыкты чыңдоо жана биргелешкен энергетикалык долбоорлорду ишке ашыруу үчүн жагымдуу шарттарды түзүү ШКУга мүчө мамлекеттердин энергетика тармагындагы практикалык кызматташтыгын бекемдөө жана зарыл болгон түрткү берүү үчүн абдан маанилүү экенин белгиледи.
"ШКУга мүчө мамлекеттер мунай, жаратылыш газы, көмүрдүн жана башка энергетикалык ресурстардын олуттуу запастарына ээ, бул биздин өлкөлөр үчүн энергетикалык коопсуздукту жана туруктуу экономикалык өнүгүүнү камсыз кылуу үчүн бекем негиз түзөт. Мындай шартта биз мунай жана газ тармагындагы, анын ичинде кендерди чалгындоо жана иштетүү, транспорттук инфраструктураны өнүктүрүү, кайра иштетүү жана углеводород чийки заттары жаатындагы кызматташтыкты тереңдетүү зарыл деп эсептейбиз", - деди ал.
Бардык делегаттар бүгүнкү күндө ШКУ энергетикалык коопсуздукту кошо алганда, глобалдык жана аймактык маселелерди чечүү үчүн негизги эл аралык аянтча болуп саналат деген пикирге келишти. Мүчө өлкөлөр уюмдун беделин жана натыйжалуулугун бекемдеген үч негизги факторду өзгөчө белгилешти: бирдиктүү географиялык мейкиндик, өнүккөн транспорттук жана транзиттик тармак жана экономикалык жактан бири-бирин толуктоо.
Күн тартибиндеги негизги маселе - Бишкекте ШКУнун энергетиканы өнүктүрүү боюнча аймактык борборду түзүү боюнча Кыргызстандын демилгеси болду. Бул сунуш ШКУга мүчө бардык мамлекеттердин толук колдоосуна ээ болду.
Белгилей кетсек, жыйынга Кыргызстан, Казакстан, Россия, Индия, Иран, Кытай, Пакистан, Тажикстан, Өзбекстан жана Беларустун Энергетика министрликтеринин жетекчилери жана орун басарлары катышты.
Жолугушуунун жүрүшүндө тараптар аткарылган иштерди жыйынтыктап, өз өлкөлөрүнүн энергетика тармагындагы негизги жетишкендиктерин тааныштырып, протоколго кол коюу менен жетишилген келишимдерди расмий түрдө бекитишти.
