Кыргызстанда "Тарыхый окуялар" сериясынын алкагында "Шанхай кызматташтык уюмуна – 25 жыл" аттуу жаңы күмүш коллекциялык монетасы жүгүртүүгө чыгарылды. Монета чейрек кылым ичинде Евразиянын эң ири эл аралык аянтчаларынын бирине айланган Шанхай кызматташтык уюмунун (ШКУ) түзүлгөндүгүнүн мааракелик 25 жылдыгына карата чыгарылды.
Монета Улуттук банк тарабынан 2026-жылдын 11-майынан тартып жүгүртүүгө киргизилди. Ал эстелик нумизматикалык буюм гана болбостон, Кыргызстандын аймактык кызматташтыкты өнүктүрүүгө жана Евразия өлкөлөрүнүн ортосундагы байланыштарды чыңдоого катышуусунун символу болуп калды.
ШКУ: Чейрек кылымдык кызматташтык
Шанхай кызматташтык уюму 2001-жылдын 15-июнунда Кытайдын Шанхай шаарында негизделген. Бүгүнкү күндө уюм он мамлекеттин башын бириктирет: Беларусь, Индия, Иран, Казакстан, Кытай, Кыргызстан, Пакистан, Россия, Тажикстан жана Өзбекстан.
ШКУ Евразиянын эбегейсиз аймагын өзүнө камтыйт жана чөлкөмдүк коопсуздук, экономика, транспорт, энергетика, гуманитардык өз ара аракеттенүү жана маданий алмашуу маселелеринде маанилүү ролду ойнойт. Уюм тең укуктуулук, өз ара ишеним, суверенитетти урматтоо жана өз ара пайда көрүү принциптерине негизделген.
2025-2026-жылдар аралыгында ШКУга төрагалык кылуу тизгини Кыргызстанга өткөндүгү монетанын юбилейлик чыгарылышына өзгөчө маани берет. Өлкө үчүн бул дипломатиялык жоопкерчилик гана эмес, ошондой эле чөлкөмдүк демилгелерди, транспорттук-логистикалык долбоорлорду жана Борбор Азиядагы экономикалык кызматташтыкты жигердүү илгерилетүү мүмкүнчүлүгү болуп саналат.
Монетанын символикасы
Монетанын дизайны ШКУга мүчө мамлекеттердин биримдиги жана кызматташтыгы идеясын чагылдырат. Монетанын бет тарабында (аверс) Шанхай кызматташтык уюмунун расмий эмблемасы жана уюмга мүчө мамлекеттердин желектери жайгаштырылган. Айланасы боюнча кыргыз жана орус тилдеринде "Шанхай кызматташтык уюмуна 25 жыл/ Шанхайской организации сотрудничества – 25 лет" деген жазуу түшүрүлгөн. Арткы тарабында (реверс) Кыргыз Республикасынын герби жана ШКУ өлкөлөрүнүн географиялык картасынын фонунда "25" саны сүрөттөлгөн. Айланасы боюнча " Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы / Национальный банк Кыргызской Республики " деген жазуу түшүрүлгөн. Ошондой эле чыгарылган жылы – 2026-жыл көрсөтүлгөн.
Монета тарыхтын жана дипломатиянын чагылдырылышы катары
Улуттук банк коллекциялык монеталарды чыгаруу улуттук маданий мурастарды сактоого жана жайылтууга, маанилүү тарыхый окуяларды жана эстелик даталарды чагылдырууга багытталганын белгилейт.
ШКУнун мааракесине арналган монета коллекциялык гана эмес, символикалык баалуулукка да ээ. Ал Кыргызстандын заманбап эл аралык мамилелер системасындагы ордун чагылдырып, өлкөнүн евразиялык интеграция процесстерине катышуусун баса белгилейт. Нумизматтар үчүн мындай чыгарылыштар өзгөчө кызыгууну туудурат, себеби алар чектелген нусканы, көркөм чеберчиликти жана окуянын тарыхый маанилүүлүгүн айкалыштырат. Эл аралык уюмдарга жана дипломатиялык юбилейлерге арналган монеталар адатта коллекционерлер арасында жогору бааланат.
Мааракелик монетанын мүнөздөмөсү
Монетанын жогорку бөлүгүндө баалуу металлдын мүнөздөмөлөрү – күмүштүн үлгүсү Ag 925 жана монетанын салмагы 28,28 грамм көрсөтүлгөн. Төмөнкү бөлүгүндө "10" номиналы жана улуттук валюта – сомдун графикалык белгиси жайгашкан. Монетанын диаметри 38,61 мм, нускасы – 550 даана. Ар бир монета атайын акрил капсуласына салынып, өзүнчө кутучага таңгакталган. Топтомго ошондой эле сапат сертификаты тиркелет.
Монетаны кайдан сатып алууга болот
Мааракелик монетаны сатуу Улуттук банктын кассасында иш күндөрү саат 09:00дөн 14:00гө чейин жүргүзүлөт. Бир монетанын баасы 15 350 сомду түзөт.
Коллекциялык статусуна карабастан, монета Кыргызстандын аймагында расмий төлөм каражаты болуп саналат. Бирок, нускасынын аздыгынан жана көркөм баалуулугунан улам, ал жеке жана музейдик коллекциялардын баалуу буюмуна айланары шексиз. Мындай монеталарды чыгаруу өлкөнүн тарыхындагы, маданиятындагы жана эл аралык турмушундагы негизги окуяларды чагылдырган өзгөчө тарых баракчасына айланган. ШКУнун 25 жылдыгына карата чыгарылган юбилейлик монета нумизматиканы, дипломатияны жана евразиялык кызматташтыктын символикасын айкалыштыруу менен бул салтты улантууда.
