Президенттин облустардагы иш сапарлары, облус жана шаар башчыларынын эл менен жолугушуулары бир катар системалык кемчиликтерди ачыкка чыгарып, жергиликтүү жетекчилер, акимдер жана алардын орун басарлары жарандар менен байланышы жок экенин көрсөттү. Көрсө, жергиликтүү жетекчилер өздөрүнө ишенип берилген аймактардын кайсы жеринде жолдор талкаланганынан, ооруканалар менен мектептердин абалы кандай экендигинен, коммуналдык кызматтар кайсы жерде начар иштеп жаткандыгынан дегеле кабарсыз экен. Муну менен бирге, жергиликтүү тургундардын катардагы социалдык суроо-талаптары жылдап каралбай келет.
Чиновниктер көчөгө чыккан күндө дагы калктуу конуштардын башкы жолдору менен жана кеңсе – ресторан багыты боюнча гана катташат го деген таасир калтырат. Ал эми бардык көйгөйлөр негизги трассадан бир-эки квартал арыда, чет жерлерде орун алат. Жооптуу кызматкерлердин кадамы ал жерлерге чанда гана жетпесе, жетекчилердин ичинен калк кандай жана кантип жашап жатканын билгендери өтө аз. Акимдердин көпчүлүгү жарандарды жеке кабыл албайт, ал эми жер-жерлердеги бийлик өкүлдөрү өзгөчө буйрук келгенге чейин кыймылдабай отура беришет. Ошондуктан, райондун борборуна же айылга өкмөттүн өкүлү же министрлердин кимдир бирөөсү келгенде, жергиликтүү тургундар аларга ыраазычылык билдиришет. Себеби, эң аз дегенде алардын келиши менен таштандылар тазаланып, парктар иретке келтирилип, жолдор оңдолот.
Эл арасындагы көйгөйлөрдү аныктап, маселени чечүү үчүн президент Садыр Жапаровдун Ош облусуна жасаган бир эле сапары жетиштүү болду. Мамлекет башчысынын тапшырмасы менен шаар мэрлери жана облус башчылары калк кандай көйгөйлөргө туш болуп жаткандыгы жана аларды кантип чечсе болору жөнүндө аздыр-көптүр так түшүнүккө ээ болуу үчүн райондордун тургундары менен туруктуу негизде жолугуша башташты.
Мамлекет башчысынын кезектеги кадамы - кечээ жакында Садыр Жапаров кол койгон "Жергиликтүү аткаруу бийлигинин органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жарандар менен иш алып баруу натыйжалуулугун жана калктын жашоо-турмушун камсыз кылуу сапатын жогорулатуу боюнча чаралар жөнүндө" жарлыгы болду.
Эми жооптуу адамдын ишмердүүлүгү алардын жогору жакка жөнөткөн отчетуна эмес, карапайым жарандардын ишмердүүлүгүнө кандай баа бергенине карап аныкталмакчы. Бул иштин натыйжалуулугун баалоо критерийлери кескин өзгөрүп жатканын билдирет. Көптөгөн орто деңгээлдеги чиновниктер үчүн бул жаңы чөйрө, ал жерде алар талыкпай иштеши керек, алар өздөрүнүн жетекчилерине жагынуу үчүн эмес, карапайым калктын турмуштук жана социалдык көйгөйлөрүн чечүүгө жардам бериши керек.
Садыр Жапаров кол койгон жарлыкта мындай деп айтылат:
"Телефон байланыштарын өткөрүү, жарандарды көчмө жеке кабыл алууларды уюштуруу, коомдук кабылдамаларды түзүү, калк менен өз ара аракеттенүүнүн санариптик сервистерин өнүктүрүү, "ишеним телефондорунун" тийиштүү ишин камсыз кылуу, ошондой эле жарандар жана юридикалык жактар менен иштөөдө кызмат адамдарынын кызматтык этикасынын жана жоопкерчилигинин деңгээлин жогорулатуу боюнча чаралар каралган. Документ жергиликтүү бийлик органдарынын ачык-айкындуулугун жана жеткиликтүүлүгүн жогорулатууга, калк менен кайтарым байланыштын заманбап санариптик механизмдерин киргизүүгө, жарандардын кайрылууларына ыкчам чара көрүүнү камсыз кылууга, ошондой эле кызмат адамдарынын өз ыйгарым укуктарын жүзөгө ашыруудагы жоопкерчилигин бекемдөөгө багытталган".
Мындан тышкары, Башкы прокуратурага укук коргоо органдарынын ишмердүүлүгүн сындаган жарандардын кайрылууларына, анын ичинде жалпыга маалымдоо каражаттарында жана интернет тармагында жайгаштырылган билдирүүлөргө туруктуу негизде мониторинг жүргүзүү тапшырылды.
Бийлик өкүлдөрү менен коомдун ортосундагы коммуникация маселелериндеги санариптештирүү рентген аппараты сыяктуу, бардык кемчиликтерди жана кем-карчтарды заматта ачыкка чыгарат. Башкача айтканда, азыр реалдуу убакыт режиминде иштин натыйжалуулугун жана пайдалуулугун калыс жана ачык көрсөтүп тура турган туруктуу мониторинг системасы түзүлүп жатат деп айтууга болот. Бул индикатор бийлик органдарынын калк менен өз ара аракеттенүүсүнүн электрондук системалары болот.
Биздин өлкө үчүн бул жаңы тажрыйба болмокчу. Бирок эксперттердин баамында, чиновниктердин эмгегине элден өткөн калыс жана объективдүү баа бере турган калыс жок. Жарандар ар дайым дооматтарын ачык айтышат жана ошол эле учурда өздөрүнө ишенип берилген тилкеде ишти жакшы алып барган адамды колдой билишет.
Бийлик менен коомдун өз ара аракеттенүүсүнүн санариптик платформалары бийлик вертикалын өзүнөн-өзү тартипке сала турган пайдалуу курал. Жарандардын кайрылууларына таянуу менен акимдер жана алардын орун басарлары өздөрүнүн иш тартибин өзгөртүүгө, көйгөйлүү аймактарга чыгууга жана көрүлгөн чаралар жөнүндө отчет берүүгө мажбур болушат. Эми кабинеттерге жашынып алып кыйынчылыктардан качууга мүмкүн эмес. Ар бир ката же кемчилик, жарандардын кайрылууларын тоготпоо, тиричилик жана социалдык маселелерди чече албоо жетекчинин ишмердүүлүгүнүн акыркы баасына таасирин тийгизет. Бул маалыматтардын негизинде, анын ичинде кадрдык чечимдер да кабыл алынып, кесиптик жарамдуулугу жөнүндө корутундулар чыгарылат.
Эксперттик коомчулуктун өкүлдөрү мындай ыкма башкаруучулардын ортоңку звеносунда чындап эле татыктуу жана сабаттуу кадрлар өздөрүн көрсөтө ала турган ооздуктоо жана тең салмактуулук системасын түзөрүн айтышууда. Бул системада Кыргызстан коомдук ишенимге негизделген бийликтин үзүрлүү жана натыйжалуу вертикалын курууга мүмкүнчүлүк алат. Эгерде санариптик трансформацияны ушул контекстте карай турган болсок, анда биздин өлкөнү кадрдык маселелерди чечүүдө карапайым жарандардын пикири маанилүү орунду ээлеген аймактык лидер деп атоого болот.
