Президент Садыр Жапаров журналист Али Токтакуновго берген маегинде Кыргызстандын экономикалык өнүгүүсүнүн артыкчылыктуу багыттары тууралуу айтып берди. Мамлекет башчысы экономиканын пайдалуу кендерди казып алууга жана курулуш тармагына болгон көз карандылыгын акырындык менен азайтып, туризмге, кызмат көрсөтүү тармагына, өнөр жайга жана өлкөнүн транзиттик мүмкүнчүлүктөрүнө басым жасоо зарылдыгын белгиледи.
Президенттин айтымында, курулуштагы дүркүрөгөн өсүш убакыттын өтүшү менен басаңдайт, ал эми жаратылыш ресурстарынын кору чектелүү.
"Курулуштагы дүркүрөгөн өсүш эртеби-кечпи токтойт – жер резина эмес. Жер алдындагы байлыктар да түбөлүктүү эмес: Кумтөрдөгү алтын, көмүр жана темир кендери качандыр бир кезде түгөнөт. Бирок эч качан түгөнбөй турган нерсе – туризм жана кызмат көрсөтүү тармагы", – деди Жапаров.
Анын айтымында, Кыргызстандын калкынын саны болжол менен 7,5 млн адамды түзөт, ошол эле учурда өлкөгө учурда 13 миллионго жакын турист келип жатат.
Президент туризмди өлкөнүн экономикасы үчүн туруктуу киреше булактарынын бири деп эсептейт. Мамлекет башчысы жарандарды туризм тармагын өнүктүрүүгө активдүү катышууга да чакырды.
Анын айтымында, чакан жеке бизнести сапаттуу мейманкана кызматтарын көрсөтүү, улуттук тамак-аштарды сунуштоо, ат менен сейилдөө жана тоолуу аймактарга экскурсияларды уюштуруудан баштоого болот.
Муну менен катар, Жапаров туризм тармагында квалификациялуу кадрлардын жетишсиздигине көңүл бурду.
Тактап айтканда, Кыргызстанда беш жылдыздуу мейманканаларды курууда тиешелүү даярдыктан өткөн адистер жетишсиз болууда, алардын көбү чет өлкөлөрдө иштеп жатышат.
Ушуга байланыштуу президент жаштарды туризм жана кызмат көрсөтүү тармактарына байланышкан кесиптерге көбүрөк көңүл бурууга чакырды.
Туризм – киреше булагы
Туризмди узак мөөнөттүү киреше булагы катары өнүктүрүү идеясын ишкер, меценат жана альпинист Кадыр Сайдилкан да колдоду. Ал "Кабар" агенттигине берген комментарийинде туризм тармагын өнүктүрүү менен катар Кыргызстандын жаратылыш мурасын сактоого өзгөчө көңүл буруу зарылдыгын белгиледи.
Сайдилкандын айтымында, өлкөдө акчага сатып алып же жаратып коюуга мүмкүн болбогон жаратылыш ресурстары бар. Бул тоо кыркалары жана бийиктиги 7000 метрден ашкан чокулар, 2 миңден ашуун бийик тоолуу көлдөр, мөңгүлөр, дарыялар, капчыгайлар, альп шалбаалары жана дээрлик кол тийбеген жапайы жаратылыш аймактары.
"Кыргызстан эч кандай акчага жаратууга мүмкүн болбогон жаратылыш байлыгына ээ. Улуу тоо кыркалары жана бийиктиги 7000 метрден ашкан чокулар, 2000ден ашуун бийик тоолуу көлдөр, мөңгүлөр, шар аккан дарыялар, уникалдуу капчыгайлар, альп шалбаалары жана дээрлик кол тийбеген жапайы жаратылыш аймактары бар", – деп баса белгиледи ал.
Сайдилкан өлкөнүн салыштырмалуу чакан аймагында ландшафттардын ар түрдүүлүгү топтолгонун белгиледи. Анын айтымында, бул Кыргызстанды тоолуу туризмдин дүйнөдөгү туристтер үчүн кызыктуу багыттарынын бирине айландырууга шарт түзөт.
Кумтөр иштеп турганда биз бүгүн эмнени түзүп жатабыз?
Ишкер кен казуу тармагы Кыргызстандын экономикасынын маанилүү бөлүгү бойдон кала берерин, бирок кендердин запасы чектелүү экенин белгиледи.
"Маселе Кумтөрдөн кийин эмне болот деген суроо менен гана чектелбеши керек. Кумтөр иштеп турганда биз бүгүн эмнени түзүп жатабыз деген суроо да коюлушу керек", – деп белгиледи Сайдилкан.
Анын пикиринде, туризм өлкө экономикасынын негизги таянычтарынын бирине айланышы керек. Мында кеп кандай гана жол менен болбосун массалык туризмди өнүктүрүү жөнүндө эмес, сапаттуу, экологиялык талаптарга жооп берген жана жогорку киреше алып келе турган туристтик продукт түзүү жөнүндө болууга тийиш.
"Биздин милдет бизге берилген жаратылыш байлыгын сактап калуу, аны жакшыртуу жана сапаттуу, атаандаштыкка жөндөмдүү, кымбат бааланган туристтик продуктуга айландыруу", – деди ал.
Туризмди өнүктүрүүнүн узак мөөнөттүү концепциясы керек
Сайдилкан туризм тармагын туруктуу өнүктүрүү үчүн Кыргызстанга 30-50 жылга эсептелген узак мөөнөттүү концепция зарыл деп эсептейт.
Анын пикиринде, мындай стратегиянын алкагында туризмдин кайсы түрлөрүн жана өлкөнүн кайсы аймактарында өнүктүрүү керектигин, туристтик инфраструктураны кайсы жерлерде курууга уруксат бериле турганын аныктоо зарыл. Ошондой эле ашыкча курулуштан жана адамдын жаратылышка тийгизген терс таасиринен коргоо үчүн кайсы аймактарды сактап калуу керектиги так белгиленүүгө тийиш.
Ал ошондой эле заманбап инфраструктураны түзүү, бизнес үчүн түшүнүктүү жана туруктуу эрежелерди киргизүү, инвестиция үчүн жагымдуу шарттарды түзүү жана экологиялык талаптардын так сакталышын камсыз кылуу зарылдыгын белгиледи.
"Бизге кандай гана жол менен болбосун массалык туризм эмес, сапаттуу, экологиялык талаптарга жооп берген жана жогорку киреше алып келе турган туризм керек. Мындай туризм жаңы жумуш орундарын түзүп, аймактарды жана жергиликтүү бизнести өнүктүрүп, өлкөгө туруктуу киреше алып келиши керек. Ошол эле учурда жаратылышты кийинки муундар үчүн сактап калуу зарыл", – деп баса белгиледи ишкер.
Анын айтымында, туристтик инфраструктураны өнүктүрүүдө Кыргызстандын улуттук өзгөчөлүгүн сактоо маанилүү.
"Жаратылыш архитектурага эмес, архитектура жаратылышка ылайыкташууга тийиш. Кыргызстан башка туристтик өлкөлөргө окшошуп кетпеши керек. Биздин күчүбүз – Кыргызстан бойдон калуу менен туризмдин сапатын дүйнөлүк деңгээлге көтөрүүдө", – деди Сайдилкан.
Ал тармакты өнүктүрүүдө ар бир аймактын өзгөчөлүктөрүн, жаратылыш шарттарын жана өлкөнүн маданий мурасын эске алуу зарыл деп эсептейт.
Бул демилгелердин фонунда Кыргызстан экономиканы диверсификациялоо жана узак мөөнөттүү киреше булактарын издөө боюнча иштерди күчөтүүдө. Туризм, кызмат көрсөтүү тармагы, өнөр жай жана транзиттик потенциалды өнүктүрүү пайдалуу кендерди казып алууга болгон көз карандылыкты азайтып, өлкөнүн туруктуу өнүгүүсүн камсыз кыла ала турган багыт катары каралууда.
"Алтынды бир гана жолу казып алууга болот. Ал эми туура сакталган жаратылыш өлкөнү кылымдар бою багууга жөндөмдүү", – деп сөзүн жыйынтыктады ал.
Акыркы жылдары Кыргызстан экономиканы диверсификациялоо жана узак мөөнөттүү киреше булактарын издөө боюнча иштерди күчөтүүдө. Пайдалуу кендердин запасы чектелүү болгондуктан, туризмге, кызмат көрсөтүү тармагына, өнөр жайга жана транзиттик потенциалды өнүктүрүүгө барган сайын көбүрөк көңүл бурулууда.
Туризм тармагы өлкөнүн жаратылыш жана маданий потенциалынын аркасында келечектүү багыттардын бири катары каралууда. Муну менен катар, бийлик өкүлдөрү жана ишкерлер инфраструктураны өнүктүрүү, кадрларды даярдоо жана экологиялык талаптарды сактоо зарылдыгын белгилешет.
