2025-жылы Кыргызстандын Мамлекеттик бажы кызматы процесстерди санариптештирүү жана чек арадагы көзөмөлдү өркүндөтүүнү улантып, натыйжалуулуктун жана бюджеттик милдеттенмелердин аткарылышынын туруктуу өсүшүн көрсөттү. Ишмердүүлүктүн негизги багыттары бюджетке түшүүлөрдү көбөйтүү, санариптик кызматтарды киргизүү, логистиканы оптималдаштыруу жана эл аралык кызматташтык болду.
Каржылык жыйынтыктар жана түшүүлөрдүн динамикасы
Киреше планын ашыгы менен аткаруу: 2025-жылдын үчүнчү кварталынын аягына карата Бажы кызматы бюджетке 102,1 млрд сом бажы төлөмдөрүнүн түшүшүн камсыз кылды. Бул пландан 2,4 млрд сомго көп (болжол менен 2,4 пайызга ашык аткаруу) жана түшүүлөрдүн туруктуу өсүшүн тастыктайт.
Өткөн жылга салыштырмалуу өсүш: 2025-жылдын сегиз айында жыйымдар 88 млрд сомду түздү, бул 2024-жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 7,7 млрд сомго көп. Өсүү темпи өткөн жылга салыштырмалуу болжол менен 110 пайызды түздү.
Кварталдык туруктуулук: Бажы кызматы жылдын I кварталда эле пландын ашыгы менен аткарылганын белгилеген (болжолдонгон 30,8 млрд сомдун ордуна 31,1 млрд сом). Бул жыл бою кирешелердин оң динамикасын көрсөтүп турат.
Бул маалыматтар бажы кызматын мамлекеттик бюджеттин кирешелерин камсыз кылган негизги булактардын бири катары кароого мүмкүндүк берет.
Кызматтарды санариптештирүү
2025-жылы МБКнын ийгилигинин борбордук факторлорунун бири бажы процедураларын санариптик трансформациялоо болду:
- Бажы төлөмдөрүн QR аркылуу төлөө — ишканалар жана ишкерлер үчүн банктарга барбай жана кезек күтпөй, төлөмдөрдү жүргүзүүгө мүмкүндүк берген инновациялык кызмат. Октябрь айынын аягына карата QR-системасы аркылуу 34 млн сомдон ашык каражат которулган.
- "Смарт Бажы" платформасы — транзиттик контролду автоматташтырууга жана электрондук документ жүгүртүүгө багытталган комплекстүү санариптик чечим. Бул платформа жүктөрдү тариздөө процедураларын тездетип, башка мамлекеттик органдар менен маалымат алмашууну жакшыртат жана каталарды азайтат.
- Өткөрмө пункттардагы электрондук кезек — "Достук" өткөрмө пунктундагы пилоттук долбоор транспорттун күтүү убактысын кыйла кыскартты. Бул системаны "Торугарт" сыяктуу башка пункттарга жайылтуу пландалууда.
Эл аралык кызматташтык жана стандарттар
Эл аралык өз ара аракеттенүүнү активдештирүү иштин негизги багыты болду:
Бишкекте өткөн Борбор Азиялык аймактык экономикалык кызматаштыктын (ЦАРЭС) Бажы кызматташтыгы боюнча комитетинин 24-жыйыны мүчө өлкөлөрдүн бажы администрацияларын, эл аралык уюмдарды жана өнүктүрүү боюнча өнөктөштөрдү бириктирди. Анда санариптик соода, транзитти жөнөкөйлөтүү жана регионалдык интеграция маселелери талкууланды.
Бул Кыргызстандын бажысы Борбор Азиянын логистикалык мейкиндигинде өз позициясын бекемдөөнү улантып жаткандыгын жана өз процесстерин эл аралык стандарттарга ылайыкташтырып жатканын билдирет.
Процесстерди оптималдаштыруу жана кадрлар менен камсыздоо
МБК каржылык көрсөткүчтөрдөн жана технологиялык реформалардан тышкары кадрдык базаны чыңдады. 2025-жылы кадрлар резервине талапкерлерди тандоо профессионалдык даярдыкка жана тандоонун ачык-айкындуулугуна болгон талаптарды жогорулатуу менен улантылды.
Өлкөнүн экономикасына тийгизген таасирин талдоо
Бюджетти чыңдоо
Бажыдан түшкөн туруктуу түшүүлөр мамлекеттик бюджеттин жалпы кирешесине оң таасирин тийгизүүдө.
Ишкердик чөйрөнү жакшыруу
Санариптик кызматтар жана процедураларды жөнөкөйлөтүү бизнес үчүн административдик тоскоолдуктарды азайтып, тышкы экономикалык ишмердүүлүктүн өсүшүн стимулдаштырат.
Операциялардын ачык-айкындуулугу
Онлайн-төлөмдөрдү, электрондук кезекти жана санариптик документ жүгүртүүнү киргизүү коррупциялык тобокелдиктерди азайтат.
Корутунду: жетишкендиктер жана келечек
2025-жылдын жетишкендиктери
- Киреше пландарынын ашыгы менен аткарылышы;
- Кызматтарды ийгиликтүү санариптештирүү жана процесстерди автоматташтыруу;
- Эл аралык демилгелерге активдүү катышуу;
- Бизнес үчүн кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатын жогорулатуу.
Чакырыктар
- Реформаларды бардык өткөрмө пункттарында андан ары жайылтуу зарылдыгы;
- Жаңы IT-системалар менен иштөө үчүн кадрлардын квалификациясын жогорулатуу;
- Институционалдык механизмдерди чыңдоо аркылуу коррупциялык тобокелдиктерди минималдаштыруу.
2026-2027-жылдарга карата келечек
Эгерде реформалардын темпи жана санариптик темп сакталса, Мамлекеттик бажы кызматы Кыргызстандын экономикасын өнүктүрүүгө, инвестициялык жагымдуулукту жогорулатууга жана тышкы соода ишин оптималдаштырууга көмөктөшүүчү натыйжалуу жөнгө салуучу орган катары өз позициясын бекемдей алат.
Материалда келтирилген маалыматтар ачык булактардан алынды.
