Бүгүнкү күндө Кыргызстан үчүн эмгек миграциясы экономикалык зарылчылык гана эмес, ошондой эле маанилүү социалдык ресурс болууда, ал адамдар үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачып, үй-бүлөлөрдүн жашоо деңгээлин жакшыртып, өлкөнүн дүйнө менен байланышын чыңдайт.
Жүз миңдеген кыргызстандыктар чет өлкөлөрдө иштеп, жаңы кесиптерди өздөштүрүп, тажрыйба топтоп, өлкөнүн экономикасын акча которуулар аркылуу колдошууда.
Учурда миңдеген жарандар чет өлкөлөрдө жашайт, алардын басымдуу бөлүгү эмгек мигранттары. Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигинин маалыматы боюнча, 2026-жылдын башына карата 736 миң 628 жаран чет өлкөдө жашайт. 2025-жылы бул көрсөткүч 798 миң 400 жаранды түзгөн. Жыл сайын миңдеген адамдар убактылуу жумушка иштөөгө кетишет. Негизги максат - үй-бүлөнүн абалын жакшыртуу жана каражат топтоо.
Кыргызстандыктар иштегени барган негизги өлкөлөр:
- Россия – курулуш, логистика, кызмат көрсөтүүлөр,
- Казакстан – соода, өндүрүш,
- Түштүк Корея – заводдор жана айыл чарба (расмий EPS программалары)
- Улуу Британия – сезондук айыл чарба жумуштары
- Түркия, Германия, БАЭ – кызмат көрсөтүүлөр жана өнөр жай
- АКШ – ар кандай кесиптик жумуштар, логистика
Россия кыргыз мигранттары үчүн негизги багыт бойдон калууда. Бул Кыргызстандын Евразия экономикалык биримдигине (ЕАЭБ) мүчөлүгү, тилдик тоскоолдуктун жоктугу, жумушка орношуу шарттарынын жөнөкөйлөштүрүлүшү жана жумушчу күчүнө болгон жогорку суроо-талап менен байланыштуу.
Эмгек министрлигинин маалыматы боюнча, 2026-жылдын март айына карата Россияда болжол менен 472 миң 336 кыргыз жараны болгон. Алардын 268 миң 460ы миграциялык каттоодон өткөн, ал эми 93 миң 693ү көзөмөлдөгү адамдардын реестрине киргизилген. Акыркы убакта айрым кыргыз эмгек мигранттарынын Россиядан кете баштаганы же башка багыттарды карап жатканы байкалууда. Бул өзгөрүүгө Россиядагы миграциялык эрежелердин жана көзөмөлдүн катаалданышы, ошондой эле текшерүүлөрдүн жана документтерге коюлган талаптардын көбөйүшү себеп. Азыр адамдар Түштүк Корея, Европа биримдигинин өлкөлөрүнө жана Улуу Британия сыяктуу башка мамлекеттерди тандап жатышат.
Учурда Казакстанда болжол менен 70 миң, Түркияда болжол менен 35 миң, АКШда – 60 миң, Түштүк Кореяда - 18 миң, Германияда – 20 миңден ашык, БАЭде – 10 миң, Өзбекстанда – 6 миңден ашык, Италияда – 5 миңден ашык жана Улуу Британияда болжол менен 7 миң жаран жашайт.
Улуу Британия – келечектүү жаңы рынок
Эмгек миграциясынын өнүгүшүнүн эң позитивдүү мисалдарынын бири – Улуу Британия, анда эмгек акы аймактык орточо көрсөткүчтөн жогору, жумушка орношуу мыйзамдуу, кыска мөөнөттүү келишимдер (3-6 ай) бар. Көптөгөн жаш кыргызстандыктар үчүн бул эл аралык карьерага жана каржылык көз карандысыздыкка карай биринчи кадам болууда.
Миграциянын эң маанилүү натыйжаларынын бири – акча которуулар. Жыл сайын Кыргызстанга миллиарддаган долларлар келет. Бул каражаттар турак жай, билим берүү, медициналык жардам жана бизнес өнүктүрүүгө жумшалат. Региондордо мигранттардын акча которуулары көбүнчө үй-бүлөлүк бюджеттин негизин түзөт. Бул каражаттар түздөн-түз жашоо деңгээлин жакшыртат жана өлкөдөгү экономикалык активдүүлүккө өбөлгө түзөт.
Улуттук банктын маалыматына ылайык, акча которуулардын таза агымы 2025-жылы 22,6%га өсүп, 3,1 млрд долларды түзгөн. Россия кирешенин негизги булагы бойдон калууда, ал бардык акча которуулардын 92%дан ашыгын түзөт.
Акыркы жылдары олуттуу оң тенденциялар байкалууда. Чет жакка мамлекеттик программалар, лицензияланган агенттиктер жана эл аралык келишимдер аркылуу барган сайын көбүрөөк жарандар кетип жатышат. Мигранттар чет өлкөдө иш тажрыйбасы, тил билүү, техникалык жана кесиптик көндүмдөргө ээ болуу менен кайтып келишет. Эмгек миграциясы өлкөгө киреше гана эмес, ошондой эле узак мөөнөттүү пайда алып келет - адам капиталынын өнүгүшү, жумушчу күчүнүн көндүмдөрүнүн жакшырышы, кайтып келген мигранттардын арасында ишкердиктин өсүшү жана башка өлкөлөр менен бекем байланыштар.
Көптөгөн мигранттар кайтып келгенден кийин өз ишкердигин баштап, жумуш орундарын түзүшөт жана тажрыйбалары менен бөлүшөт.
Мамлекеттик колдоо
Кыргызстан чет өлкөлөрдөгү жарандарына колдоо көрсөтүүнү акырындык менен күчөтүп жатат: кеп-кеңеш берүүчү борборлорду ачуу, эл аралык жумушка орноштуруу келишимдерин түзүү, мыйзамдуу миграция программаларын кеңейтүү жана жарандардын укуктарын коргоо боюнча иш алып баруу. Бул чаралар миграцияны жарандар үчүн мүмкүн болушунча коопсуз, мыйзамдуу жана пайдалуу кылуу максатын көздөйт.
Бүгүнкү күндө кыргызстандык мигранттар чет өлкөлөрдөгү жумушчу күчү гана эмес, дүйнөлүк эмгек рыногунун активдүү катышуучулары жана Кыргызстандын өнүгүшүнүн маанилүү бөлүгү бойдон калууда.
