Өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн жыйынтыктары боюнча өткөн республикалык кеңешмеде президент Садыр Жапаров бүгүнкү күндө Кыргызстан социалдык маанилүү азык-түлүктүн тогуз түрүнүн алтысы менен өзүн толук камсыз кылып жатканын билдирди.
Мамлекет башчысы бул көрсөткүчтөргө жетүү – улуттук азык-түлүк коопсуздугунун стратегиялык фактору экенин баса белгиледи. Эгерде буга чейин аталган товарлардын олуттуу бөлүгү импорттолсо, жакынкы келечекте өлкө калган үч позиция боюнча да өзүн-өзү толук камсыздоого жетишүүнү пландаштырууда.
Учурдагы көрсөткүчтөр
Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлигине караштуу Азык-түлүк коопсуздугу бөлүмүнүн башчысы Уран Чекирбаев "Кабар" агенттигине тактагандай, республика учурда төмөнкү азыктар боюнча өз муктаждыктарын толук жабууда:
- эт;
- кант;
- сүт;
- жумуртка;
- картошка;
- жашылча жана бакча өсүмдүктөрү.
Ал эми импорттон көз карандылык сакталып жаткан товарлардын категориясына өсүмдүк майы жана ун кирет (негизги бөлүгү Россия жана Казакстандан келет). Ошондой эле өлкөгө негизинен Кытайдан ташылып келинген цитрус жемиштери боюнча да импортко муктаждык бар.
Бөлүм башчынын айтымында, мөмө-жемиш өндүрүү секторунда олуттуу өсүш байкалууда, 2020-жылдан бери өзүн-өзү камсыздоо деңгээли 15 пайыздан 51 пайызга чейин жогорулаган. 2030-жылга карата мөмө-жемиш жана өсүмдүк майы боюнча белгиленген максаттуу көрсөткүчтөргө жетүү күтүлүүдө.
Дан тармагында көйгөйлөр
Жогорку атаандаштыктан улам ун менен өзүн-өзү камсыздоо маселеси ачык бойдон калууда. Уран Чекирбаев белгилегендей, Россия менен Казакстандан келген дан эгиндери илешчээктигинин (клейковина) курамы жана буудайдын катуу сортторун өндүрүү көлөмү боюнча ата мекендик продукциядан жогору турат.
"Коңшу өлкөлөрдө бул тармакты ири өндүрүүчүлөр түзсө, Кыргызстанда майда фермердик чарбалар басымдуулук кылат. Себилген аянттардын аздыгынан улам биздин дандын өздүк наркы жогору болуп, бул анын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн төмөндөтөт", – деп түшүндүрдү ал.
Уран Чекирбаев ошондой эле бул багыттагы артыкчылыктуу кадам – азык-түлүк буудайын импорттоп, аны өлкө ичинде кайра иштетүү болорун кошумчалады. Бул ички муктаждыктарды жабууга жана даяр продукцияны экспорттоого мүмкүнчүлүк түзөт.
Өсүмдүк өстүрүүчүлүк, багбанчылык жана кооперация башкармалыгынын башчысы Туратбек Идрисов дыйкандарды стратегиялык өсүмдүктөргө: буудай, арпа, картошка, пияз жана кант кызылчасына өзгөчө көңүл бурууга чакырат.
Ошол эле учурда, эксперттер жеке агробизнес үчүн бир катар кирешелүү багыттарды бөлүп көрсөтүшөт. Буларга дан курай жана кулпунай өстүрүү, ошондой эле жүгөрү өндүрүү кирет. Мониторингдин жыйынтыгына ылайык, республикада малдын санынын жигердүү өсүшүнө байланыштуу арпага жана жүгөрүгө болгон суроо-талап туруктуу жогорулоодо.
Натыйжалуулукту жогорулатуу үчүн фермерлерге сугаттын заманбап ыкмаларын – тамчылатып жана жамгырлатып сугаруу системаларын киргизүү сунушталат. Мамлекет мындай демилгелерди жигердүү колдоп, субсидияларды жана минималдуу пайыздык чен менен жеңилдетилген насыяларды берип келет.
