Бишкек,30.04.25./Кабар/. Кошмоло – Төрт-Гүл тилкесинде тосмолорду орнотуу иштеринин башталышы кыргыз-тажик чек арасындагы туруктуулукту жана коопсуздукту чыңдоодогу маанилүү кадам болуп саналат. Бул тууралуу “Кабар” агенттигине КР коопсуздук тармагы боюнча мурдагы вице-премьер министри Токон Мамытов билдирди.
Анын айтымында, кыргыз-тажик чек арасындагы делимитация жана демаркация маселесинин дипломатиялык жол менен чечилиши эки тараптуу мамилелердин бышып жетилгендигин жана тараптардын эл аралык укуктун принциптерине берилгендигин айгинелейт.
«Тарыхый жактан талаштуу чек ара аймактары чыңалуунун булагы болуп келген, анын ичинде локалдык чыр-чатактар (мисалы, 2021–2022-жылдардагы окуялар), ошондуктан алардын сүйлөшүүлөр аркылуу укуктук жактан консолидациялануусу техникалык гана эмес, саясий ийгилик да болуп саналат.
Бул чек арадагы кагылышуулардын тобокелдиктерин азайтууга, узак мөөнөттүү ишенимге негиз түзүүгө жана эки өлкөнүн эгемендигин тастыктоого жардам берет», - деди Т.Мамытов.
Эксперт делимитация жана демаркациянын коңшу элдердин достугуна жана эл аралык беделине тийгизген таасирин да белгиледи.
"Чек араларды так аныктоо кыргыз-тажик элдеринин маданий-тарыхый жакындыгына карама-каршы келбейт. Тескерисинче, соода, туризм жана гуманитардык чөйрөлөрдө кызматташууну тереңдетүүгө жардам берет. Чек аралар "темир көшөгө" эмес, өз ара мамилелерди жана так эрежелерди бекемдөөнүн куралы экенин баса белгилей кетүү керек», - деп белгиледи Мамытов.
Ошондой эле бул талаштын сырттан кийлигишүүсүз чечилиши Кыргызстан менен Тажикстандын эл аралык коомчулуктун жооптуу мүчөлөрү катары аброюн көтөрөрүн жакшы белги деп билдирди. Борбор Азия көбүнчө жаңжалдардын зонасы катары кабыл алынат. Чек араларды ийгиликтүү аныктоо көйгөйлөрдү өз алдынча чечүүгө жөндөмдүү аймактын имиджин бекемдейт, бул инвестиция тартуу үчүн маанилүү.
ШКУ, КМШ, ЖККУ, БУУ жана ЕККУ өңдүү уюмдар салттуу түрдө мындай демилгелерди кубаттайт, бул кызматташтыктын кошумча программаларына жол ачат. Бул кылым келишими эки тараптуу мамилелердин келечегин ачат. Укук коргоо жана чек ара органдары трансулуттук коркунучтарга (терроризм, контрабанда) каршы биргелешип күрөшүүгө көңүл бура алышат.
"Бул эки өлкөгө чек арадагы сооданы мыйзамдаштырууга жана бажы процедураларын жөнөкөйлөтүүгө мүмкүндүк берет. Суу ресурстарын бөлүштүрүү, жолдорду куруу (мисалы, "Бир алкак, бир жол" демилгесинин алкагында). Кош тилдүүлүктү колдоо программалары, студенттер менен алмашуу, жалпы тарыхый мурастарды сактоо. Биримдик аркылуу ЕАЭБ, ЖККУ, КМШ жана ШКУда позицияларды бекемдөө.
Чек арага тосмолорду орнотуу акыркы чекит эмес, мамилелердин жаңы этабынын башталышы. Эгерде тараптар мунасага келе берсе, Кыргызстан менен Тажикстан башка өлкөлөргө үлгү болуп, татаал талаш-тартыштарды да саясий диалог аркылуу тынчтык жолу менен чечүүгө болорун далилдей алат. Бул стабилдүүлүк өнүгүүнүн негизги ресурсуна айланып бараткан азыркы татаал дүйнөдө эки республиканын позицияларын бекемдейт», - деп жыйынтыктады Мамытов.
