Мамлекеттик камсыздандыруу уюму 2024-жылы чоң жетишкендиктерге жетишип, Кыргызстандын камсыздандыруу рыногунда өзүнүн лидерлик ордун бекемдеди. Бул макалада МКУ ААК төрагасынын орун басары Бекмурза Өмүралиев менен уюмдун жасаган иштеринин жетишкендиктери, негизги статистикалык маалыматтар жана ишкананын ийгиликтерин талкуулайбыз.
- Бекмурза Асаналиевич, Мамлекеттик камсыздандыруу уюму өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүүсүндө, дегеле биздин рынокто кандай жетишкендиктерге ээ болду?
- 2024-жылдагы жетишкендиктерде президент Садыр Жапаровдун Мамлекеттик камсыздандыруу уюмуна көрсөткөн колдоосу чоң роль ойноду. Анын жеке колдоосу жана камсыздандыруу маданиятын өнүктүрүү маселесиндеги түрткү берүүсү уюмдун ийгилиги үчүн маанилүү фактор болуп калды. Президенттин колдоосу жана министрлер кабинетинин көмөгү менен Мамлекеттик камсыздандыруу уюму жогорку көрсөткүчтөргө жетише алды. Бул өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүүсү үчүн туруктуу жана ачык-айкын камсыздандыруу системасынын маанилүүлүгүн дагы бир жолу тастыктады. Мамлекеттик камсыздандыруу уюму өлкөнүн экономикасына жана коомчулугуна кызмат кылуу менен камсыздандыруу рыногундагы ордун бекемдеп, келечекте дагы жогорку деңгээлде кызмат көрсөтүүлөрүн улантууга камынып жатат.
- Сиздердин уюм үчүн жалпы сыйлыктардын суммасы кандай көрсөткүчкө жетти жана бул көрсөткүч кандай мааниге ээ?
Былтыр биздин мекеме камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча Кыргызстандын 16 камсыздандыруу компаниясынын ичинен биринчи орунду ээлеп, жалпы сыйлыктардын суммасы дээрлик 1,3 миллиард сомго жакындады. Аталган көрсөткүч өлкөнүн камсыздандыруу рыногундагы сыйлыктардын жалпы көлөмүнүн 30%га жакынын түзүп, Мамлекеттик камсыздандыруу уюмуна болгон ишенимдин жогорку деңгээлин аныктап жатат.
"Жетишкендиктер - бул кыйынчылыктардан кийинки жеңиштер", - деген Уинстон Черчиллдин сөзү бар эмеспи, биз ар бир кыйынчылыктан кийин алдыга кадам таштап, камсыздандыруу тармагында лидерликти сактап келе жатабыз. Ушул жеңиштер бизди дагы алдыга умтулууга жана андан да жогорку деңгээлде кызмат көрсөтүүгө шыктандырат. Жогорку көрсөткүчтөргө жетүү - бул тек гана биз үчүн эмес, өлкө үчүн да чоң мааниге ээ. Мамлекеттик камсыздандыруу уюму өзүнүн иши аркылуу өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө жөлөк болуп, ишкерлерди, мамлекетти жана элди коргоого өз салымын кошууда.
- Мамлекеттик камсыздандыруу уюмунун уставдык капиталындагы олуттуу өзгөрүүлөр кандай натыйжаларга алып келди?
- Мамлекеттик камсыздандыруу уюмунун уставдык капиталы түзүлгөн күндөн тартып олуттуу өзгөрүүлөр менен бекем өнүгүүнү камсыздап келет. 2016-жылы баштапкы уставдык капитал болгону 50 миллион сомду түзүп, минималдуу шарттарда ишке киришкен. Бирок, стратегиялык башкаруу жана активдүү өнүгүү саясаттарынын натыйжасында, уюмдун уставдык капиталы 2025-жылдын 1-январына карата дээрлик 1.144 миллиард сомго жетти. Бул көрсөткүч, уюмдун туруктуулугун, анын келечегине болгон ишенимдин күчүн, ошондой эле коомчулукка жана ишкерлерге көрсөтүлгөн кызматтардын жогорку сапатын көрсөтүп турат.
- Кыргызстандагы камсыздандыруу маданиятынын өсүшү, өлкөдөгү камсыздандыруу келишимдеринин саны, КМШ өлкөлөрүнүн тажрыйбасы жөнүндө да азыноолак кеп кылсак?
- Акыркы жылдары түзүлгөн камсыздандыруу келишимдеринин санынын өсүү динамикасы, өз кезегинде, Мамлекеттик камсыздандыруу уюмуна калктын жана ишканалардын ишениминин жогорулап баратканынын ачык-айкын күбөсү болуп саналат. 2016-жылы болгону 11 252 келишим түзүлсө, 2024-жылга карата бул көрсөткүч 30 эседен ашык өсүп, 335 миңден ашык келишимди түздү.
Мындай өсүү динамикасы өлкөдөгү камсыздандыруу маданиятынын жогорулап бара жатканын, калк арасында камсыздандыруунун маанилүүлүгү жөнүндө түшүнүктүн артып жатканын тастыктайт. Кыргызстандагы камсыздандыруу рыногунун динамикасы өсүп, кызмат көрсөтүүлөрдүн сапаты жогорулап келет. Бул процессте КМШ өлкөлөрүнүн тажрыйбасы да маанилүү үлгү болуп саналат. Мисалы, Казакстанда, Өзбекстан, Беларуста же Россияда камсыздандыруу маданиятынын жогорулашы, ишканалардын, жеке адамдардын камсыздандыруу саясатын активдүү кабыл алганы жана кеңири колдонуусу рыноктун өсүшүнө жакшы таасирин тийгизди. Көрсөтүлгөн өлкөлөрдүн тажрыйбасы биздин уюм үчүн да маанилүү үлгү болуп, иштеп жаткан модельдердин натыйжалуулугун арттырат. Биз жетишилген натыйжалар менен сыймыктанабыз жана калкты тейлөөнүн сапатын жогорулатуу, камсыздандыруу кызматтарынын спектрин кеңейтүү боюнча иштерди улантууга күч-кубат алабыз. Мамлекеттик камсыздандыруу уюму, уюмдун коллективи жана бүткүл камсыздандыруу тармагы калкка кызмат көрсөтүүнүн сапатын көтөрүп, камсыздандыруу маданиятын өнүктүрүү жолунда чоң кадамдарды жасооодо.
- Эми турак жай маселесине келсек, турак жайларды милдеттүү камсыздандыруунун өсүшү Кыргызстанда кандай болууда?
- Турак жайды милдеттүү камсыздандыруу келишимдеринин санынын өсүшү учурда алгылыктуу прогрессти көрсөтүүдө. 2016-жылы 10 813 келишим гана түзүлсө, бул бардык түзүлгөн келишимдердин жалпы көлөмүнүн 1%ын гана түзгөн. Бирок, ушул тармактагы кызыгуунун жыл сайын туруктуу өсүп жатканын байкайбыз. 2024-жылы турак жайды милдеттүү камсыздандыруу келишимдеринин саны дээрлик 250 миңге чамалап барды, бул бардык түзүлгөн келишимдердин 75%ын түзөт. Муну менен Кыргызстанда турак жайды камсыздандырууну өнүктүрүүгө болгон жогорку потенциал, жарандардын өз мүлкүн жана финансылык кызыкчылыктарын коргоого болгон кызыгуусу өсүп жатат деп айтсак болот.
- Турак жайды камсыздандыруунун Кыргызстандагы келечеги кандай?
- Турак жайды милдеттүү камсыздандыруу Кыргызстандын камсыздандыруу тармагында чоң потенциалга ээ. Жыл сайын туруктуу өсүп жаткан келишимдердин саны, жарандардын мүлк жана коопсуздукту камсыз кылууга болгон кызыгуусу, бул тармактын дагы кеңейип, өнүгүшүнө өбөлгө түзөрү күтүлүүдө.
- Эми ОСАГО камсыздандыруу полиси туурасында да кыскача кеп сала кетели, эмне үчүн бул полис маанилүү?
- ОСАГО (Автоунааларды милдеттүү камсыздандыруу) айдоочуларга жана унаа ээлерине каржылык коргоону камсыз кылат, жол кырсыктарында үчүнчү жактарга келген зыянды жапканга жардам берет. Бул камсыздандыруу жол кырсыгынан улам келген материалдык зыянды жана медициналык чыгымдарды камтып, жарандардын жана авто айдоочулардын укуктарын коргойт.
- ОСАГО полисин кантип алууга болот жана анын талаптары кандай?
- ОСАГО полисин автоунаа ээлери камсыздандыруу компаниясынан сатып алат. Полис алууда унаанын техникалык абалы, жылы, модели жана ээлеринин айдоочулук тажрыйбасы сыяктуу факторлор эске алынат. Полис жол кырсыктарынан зыян тарткан учурда үчүнчү жакка төлөм жүргүзүүнү камсыз кылат, ошондой эле мыйзамдын талаптарына ылайык милдеттүү түрдө алынууга тийиш.
