Табигый дарылоо ыкмаларына болгон кызыгуунун өсүшүнөн улам Кыргызстанда бээнин сүтү менен ден соолукту чыңдоо туризмдин жаңы багыты катары өнүгүп жатат. Ал көчмөн маданиятынын элементтерин ден соолукту калыбына келтирүүнүн заманбап ыкмалары менен айкалыштырууда. Кыргызстандагы бээнин сүтүн ичүү сезону адатта, май айында башталып, жайдын ортосуна чейин созулат.
"Бээнин сүтү менен дарылоо Кыргызстан үчүн улуттук бренд жана ден соолукту чыңдоо туризминин негизи. Бул бизди башка өлкөлөрдөн айырмалап турган уникалдуу артыкчылык", — деди Туризм департаментинин Туруктуу өнүктүрүү жана эл аралык кызматташтык бөлүмүнүн жетектөөчү адиси Кундуз Кутуева "Кабар" маалымат агенттигине берген маегинде.
Анын айтымында, бээнин сүтү менен дарылоо аймактык өнүгүүгө салым кошот, жайлоодогу дыйкандар үчүн жумуш орундарын түзөт жана кыргыз маданиятын даңазалайт. Туристтер үчүн бул бүгүнкү күндө дүйнө жүзү боюнча өзгөчө бааланган табигый айыктырууну таза жаратылыш менен айкалыштыруу мүмкүнчүлүгү болууда.
"Учурда Кыргызстан бул жаатта алдыңкы орунда турат, бирок жаңы деңгээлге өтүү зарыл. Учурда дыйкандар менен өндүрүүчүлөрдү бириктирген ассоциация активдүү иштеп жатат", - деп белгиледи ал.
Кундуз Кутуева ошондой эле 2025-жылдын декабрь айында Экономика жана коммерция министрлиги атайын Ведомстволор аралык топ түзүү жөнүндө буйрук чыгарганын белгиледи. Ага Туризм департаменти сыяктуу мамлекеттик органдардын өкүлдөрү, ошондой эле окумуштуулар жана дарыгерлер кирген.
"Биз илимий мамилени, сапат стандарттарын жана экспортту өнүктүрүүнү ишке ашырууга багытталган 2030-жылга чейинки мамлекеттик программаны иштеп чыгып жатабыз. Андан тышкары, Туризм департаменти жыл сайын бул продуктуну жаштар жана чет элдик коноктор арасында популярдуу кылган Кымыз фестивалын колдойт", - деп кошумчалады ал.
Адистердин айтымында, бээнин сүтү менен дарылоо Баткен облусунан башка бардык аймактарда өнүккөн, бирок ар бир аймактын өзүнүн өзгөчөлүктөрү бар. Мисалы, Нарын облусу бийик тоолуу чөптөрдүн аркасында саамал терапиясы менен белгилүү. Чүй облусу классикалык кымыз өндүрүү жагынан көбүрөк өнүккөн жана жыл бою иштеген заманбап эс алуу борборлору бар. Талас, Жалал-Абад, Ош жана Ысык-Көл облустары да конокторду активдүү кабыл алышат.
Кутуева белгилегендей, бээнин сүтү менен дарыланууга келген туристтердин саны боюнча так статистика жок, анткени бул тармак али жаңыдан гана өнүгүп келе жатат. Бирок ден соолукту чыңдоонун бул түрүнө кызыгуу жыл сайын өсүүдө.
"Салтка айланып калгандай бизге туристтер Казакстан, Өзбекстан жана Россиядан көп келишет. Акыркы учурда Перс булуңундагы өлкөлөрдөн – Сауд Аравия, Катар жана Омандан келген туристтердин агымы көбөйгөнүн байкадык. Ошондой эле Европа жана Азиядан келген коноктор бар. Санариптик платформаларды киргизүү менен биз туристтердин так эсебин жүргүзө алабыз", - деп белгиледи ал.
Кыргызстандагы популярдуу этнокомплекстердин биринин менеджери Абай Өмүракунов бээнин сүтүнө, айрыкча жылуу мезгилде суроо-талап туруктуу экенин билдирди. Көптөгөн туристтер ден соолукка пайдалуу жана ачык асман алдында эс алуу үчүн атайын келишет.
Анын айтымында, мындай турларды көбүнчө Жакынкы Чыгыш, Россия, Европадан келген коноктор жана жергиликтүү тургундар тандашат.
"Чет элдик туристтердин кызыгуусу жыл сайын өсүп жатат. Араб өлкөлөрүнөн келген коноктор бээнин сүтүн ичүүнү тандоодо өзгөчө активдүү", - деп кошумчалады Өмүракунов.
Туризм боюнча эксперт Күлчоро Кадыралиев белгилегендей, Кыргызстан рынокко толугу менен табигый, кылымдар бою колдонулуп келген дарылоо ыкмасын сунуштай алат.
"Туризм үчүн бул стандарттуу багыттардан айырмаланып туруу мүмкүнчүлүгү: биз жөн гана эс алууну эмес, чыныгы тажрыйба аркылуу көчмөн маданиятына терең сүңгүп кирүүнү сунуштайбыз. Бул биздин өлкөнү Борбор Азиядагы экологиялык жана ден соолукту чыңдоо туризминин багытында лидер кылат", - деп баса белгиледи эксперт.
Ал ошондой эле кошумчалагандай, бул тармак келечектүү экономикалык багыт, бирок учурда сезонго жараша чектелип турат. Анын потенциалын ачуу үчүн заманбап форматка өтүү зарыл, тейлөө жана ыңгайлуулук менен айкалышкан этнокомплекстерди түзүү маанилүү.
Экономикалык пайда бизнестин кирешесин гана билдирбейт, социалдык жактан алганда алыскы аймактарда жумуш орундарын түзөт, жергиликтүү дыйкандарды колдойт жана ички миграцияны азайтууга жардам берет.
Эксперттин айтымында, бээнин сүт менен дарылоо айылдык өнүгүүнүн кыймылдаткыч күчү болуп калышы мүмкүн.
"Негизги аудитория — салттарды баалаган мекендештерибиз, ошондой эле коңшу өлкөлөрдөн келген туристтер. Бирок биз батыш жана азиялык саякатчылардын кызыгуусун барган сайын көбүрөк көрүп жатабыз. Булар экологиялык жактан таза продукцияларды жана жапайы жаратылышты баалаган туристтер. Алар боз үйгө жана жогорку сапаттагы кызмат алуу мүмкүнчүлүгүнө кызыгышат. Бул дүйнөнүн башка эч бир жеринде кездешпеген уникалдуулук үчүн акча төлөөгө даяр аудитория", — деп жыйынтыктады Кадыралиев.
Кыргызстанда бээнин сүтү менен дарылоо заманбап туризм индустриясынын келечектүү багыты катары акырындык менен өнүгүп жатат. Жаратылыш ресурстарынын, маданий мурастын жана экологиялык жактан таза жашоо образына болгон кызыгуунун өсүшү өлкөгө өнүгүүнүн кеңири мүмкүнчүлүктөрүн берет. Мамлекеттин ар тараптуу колдоосу, сапат стандарттарын ишке ашыруу жана инфраструктураны өнүктүрүү менен кымыз терапиясы Кыргызстандын эл аралык туризм рыногундагы позициясын бекемдөө гана эмес, ошондой эле аймактардын туруктуу өнүгүүсүнүн маанилүү факторуна айлануу мүмкүнчүлүгүнө ээ.
