Кыргызстанда камсыздандыруу тармагы өнүгүп жатат. 2025-жылы 3,3 миллиондон ашык камсыздандыруу келишими түзүлүп, төгүмдөрдүн жалпы суммасы 10,2 млрд сомго жеткен. Бирок өлкөдөгү турак жайлардын үчтөн бирине жакыны гана милдеттүү камсыздандыруудан өткөн.
Улуттук статистика комитетинин, Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө кызматынын жана Мамлекеттик камсыздандыруу уюмунун маалыматына ылайык, камсыздандыруу рыногундагы өзгөрүүлөр, кайсы аймактарда камсыздандыруунун айрым түрлөрү кеңири жайылганы жана кызматтарды жеткиликтүү кылуу боюнча көрүлүп жаткан иштер тууралуу сөз болот.
Келишимдердин саны боюнча Бишкек алдыда
2025-жылы Кыргызстанда 3 млн 359,8 миң камсыздандыруу келишими түзүлгөн. Бул көрсөткүч бир жыл мурдагыга салыштырмалуу эки эседен ашык көп. Атап айтканда, 2024-жылы 1 млн 653,4 миң келишим түзүлгөн.
Катталган камсыздандыруу келишимдеринин басымдуу бөлүгү Бишкек шаарына туура келет. Бирок келишимдердин саны аймактарда чогулган камсыздандыруу төгүмдөрүнүн же төлөнгөн каражаттардын көлөмүн толук көрсөтө албайт.
Камсыздандыруу төгүмдөрү бир жылда дээрлик эки эсеге өстү
Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, камсыздандыруу төгүмдөрүнүн көлөмү 2024-жылы 5,2 млрд сомду түзсө, 2025-жылы 10,2 млрд сомго жеткен. Ал эми 2026-жылдын биринчи жарым жылдыгында камсыздандыруу компаниялары 5 млрд 644 млн сом топтошкон.
Камсыздандыруу төлөмдөрүнүн суммасы да көбөйгөн. Атап айтканда, 2024-жылы камсыздандыруу компаниялары 782,8 млн сом төлөп беришсе, 2025-жылы бул көрсөткүч 1 млрд 411 млн сомду түзгөн. 2026-жылдын январь–июнь айларында төлөмдөрдүн көлөмү 1 млрд 172 млн сомго жеткен.
Түзүлгөн келишимдер боюнча камсыздандыруу суммасынын жалпы көлөмү да өскөн. Ал 2024-жылы 1 трлн 886 млрд сом болсо, 2025-жылы 3 трлн 470 млрд сомго жеткен. 2026-жылдын биринчи жарым жылдыгында бул көрсөткүч 1 трлн 913 млрд сомду түзгөн.
Бул тууралуу “Кабар” агенттигине Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө кызматынын камсыздандыруу ишин жөнгө салуу бөлүмүнүн башчысы Тахмина Камчыбекова билдирди.
Ошол эле учурда Улуттук статистика комитети менен Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө кызматынын айрым мезгилдер боюнча көрсөткүчтөрү айырмаланат. Мисалы, 2025-жылы Улуттук статистика комитети камсыздандыруу төгүмдөрүнүн көлөмүн 10,2 млрд сом, ал эми төлөмдөрдү 1 млрд 411 млн сом деп көрсөткөн. Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө кызматынын маалыматы боюнча, бул көрсөткүчтөр тиешелүүлүгүнө жараша 10 млрд жана 1,3 млрд сомду түзгөн.
Андыктан маалыматтарды эсептөө ыкмасындагы жана статистикалык отчеттуулуктун камтуу чөйрөсүндөгү мүмкүн болгон айырмачылыктарды эске алуу менен кароо зарыл.
Камчыбекованын айтымында, алгач камсыздандыруу рыногу негизинен жарандардын өз каалоосу менен камсыздандыруу кызматтарын пайдалануусунун эсебинен өнүккөн. Кийинчерээк унаа ээлеринин жоопкерчилигин жана турак жайларды милдеттүү камсыздандыруу системаларынын киргизилиши бул тармактын өнүгүшүнө кошумча түрткү берген.
“Кийинки жылдары унаа ээлеринин жоопкерчилигин жана турак жайларды милдеттүү камсыздандыруу системаларынын толук ишке кириши рыноктун өнүгүшүн кыйла тездетти”, — деп белгиледи ал.
Ыктыярдуу камсыздандыруудан түшкөн каражат көбөйдү
Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, 2025-жылы түзүлгөн камсыздандыруу келишимдеринин 1 млн 862,5 миңи ыктыярдуу, 1 млн 497,3 миңи милдеттүү камсыздандырууга туура келген.
2026-жылдын биринчи жарым жылдыгында 851,6 миң ыктыярдуу жана 522,5 миң милдеттүү камсыздандыруу келишими түзүлгөн.
2025-жылы ыктыярдуу камсыздандыруу боюнча дээрлик 7 млрд сом, ал эми милдеттүү камсыздандыруудан 3 млрд 210 млн сом түшкөн. 2026-жылдын январь–июнь айларында бул көрсөткүчтөр тиешелүүлүгүнө жараша 4 млрд 335 млн жана 1 млрд 309 млн сомду түзгөн.
Камсыздандыруу компанияларынын кардарларга төлөп берген каражаттарында да ушундай эле айырма бар. 2025-жылы ыктыярдуу камсыздандыруу боюнча 1 млрд 38 млн сом, милдеттүү камсыздандыруу боюнча 372,9 млн сом төлөнгөн. Ал эми 2026-жылдын биринчи жарым жылдыгында тиешелүүлүгүнө жараша 800,3 млн жана 371,3 млн сомду түзгөн.
Ыктыярдуу камсыздандыруунун ичинде мүлктү камсыздандыруу өзгөчө орунду ээлейт. 2025-жылы бул багыт боюнча 3 млрд 616 млн сом төгүм түшүп, кардарларга 820,3 млн сом төлөнгөн.
2026-жылдын алгачкы алты айында мүлктү камсыздандыруудан 2 млрд 563 млн сом түшүп, 660,9 млн сом төлөнгөн. Жеке камсыздандыруу боюнча төгүмдөр 1 млрд 468 млн сомду, төлөмдөр 121,7 млн сомду түзгөн. Ал эми жоопкерчиликти камсыздандыруудан 268,8 млн сом түшүп, 17,2 млн сом төлөнгөн.
Өлкөдөгү үйлөрдүн 31,9 пайызы гана милдеттүү камсыздандырылган
Камсыздандыруу рыногу өсүп жатканына карабастан, өлкөдөгү турак жайлардын үчтөн бирине жакыны гана милдеттүү камсыздандыруудан өткөн.
Мамлекеттик камсыздандыруу уюмунун “Кабар” агенттигине берген маалыматына ылайык, Кыргызстанда жалпы 1 млн 294 миң 967 турак жай бар. Алардын ичинен 2024-жылы 249 миң 538 үй, 2025-жылы 357 миң 480 үй камсыздандырылган.
2026-жылдын 28-октябрына карата камсыздандырылган үйлөрдүн саны 412 миң 730га жеткен. Мамлекеттик камсыздандыруу уюмунун маалыматына ылайык, өлкөдөгү турак жайлардын 31,9 пайызы милдеттүү камсыздандыруудан өткөн.
Башкача айтканда, ар бир үч үйдүн бири камсыздандырылган.
Турак жайды милдеттүү камсыздандыруу өрт же табигый кырсык сыяктуу учурларда үй ээсине келтирилген чыгымды төлөп берүүгө багытталган. Төлөнүүчү каражаттын өлчөмү кырдаалга, келишимдин шарттарына жана келтирилген зыяндын көлөмүнө жараша аныкталат.
Белгилей кетсек, турак жайды милдеттүү камсыздандыруу боюнча Ош облусу алдыда
ОСАГО: камсыздандырылган унаалардын саны өсүүдө
Милдеттүү камсыздандыруунун дагы бир түрү — ОCАГО. Ал жол кырсыгынан жабыркаган тараптын чыгымын төлөп берүүгө багытталган. Эгер айдоочу кырсыкка күнөөлүү болсо, камсыздандыруу компаниясы келишимдин шарттарына ылайык жабыркаган тараптын чыгымын төлөп берет.
Мамлекеттик камсыздандыруу уюмунун маалыматына ылайык, Кыргызстанда жалпы 1 млн 909 миң 961 автоунаа катталган. Уюм 2024-жылы 73 миң 920 унааны, 2025-жылы 352 миң 926 унааны камсыздандырган.
2026-жылдын 28-октябрына карата камсыздандырылган унаалардын саны 224 миң 264тү түзгөн. Бул уюмдун көрсөтүлгөн күнгө карата маалыматы болуп саналат. Андыктан аны 2026-жылдын жыйынтык көрсөткүчү катары кароого болбойт.
ОСАГО келишимдери Бишкек жана Чүй облусунда көп түзүлөт
Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө кызматынын рейтингине ылайык, ОСАГОну эң көп Бишкек шаарындагылар алышкан. Экинчи орунда Чүй облусу, үчүнчү орунда Жалал-Абад облусу турат.
Андан кийинки орундарда Ош облусу, Ош шаары, Ысык-Көл, Баткен, Нарын жана Талас облустары бар.
Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө кызматынын аймактардагы айырмачылыктарды калктын саны, автоунаалардын көптүгү, жол кыймылынын жыштыгы жана соода-экономикалык активдүүлүк менен түшүндүрөт. Ал эми алыскы айылдарда камсыздандыруу компанияларынын кеңселери жана өкүлдөрү аз болгондуктан, мындай кызматтарды алуу мүмкүнчүлүгү чектелиши мүмкүн.
Ошол эле учурда келишимдердин саны кайсы аймакта камсыздандыруу төгүмдөрү көп чогулганын же канча каражат төлөнгөнүн көрсөтпөйт. Муну салыштыруу үчүн акчалай көрсөткүчтөр боюнча өзүнчө маалымат керек.
Мамлекеттик камсыздандыруу уюмунун төлөмдөрү 527 млн сомдон ашты
2026-жылдын 10 айында Мамлекеттик камсыздандыруу уюму кардарларга мурунку 2 жылга салыштырмалуу көбүрөөк акча төлөп берген. Бирок бул көрсөткүч бир гана Мамлекеттик камсыздандыруу уюмуна тиешелүү. Башка камсыздандыруу компанияларынын төлөмдөрү бул эсепке кирбейт.
Камсыздандыруу полисин онлайн тариздөөгө болот
Камсыздандыруу кызматтарын алыскы аймактарда жана айыл жерлеринде жашаган адамдарга жеткиликтүү кылуу — тармакты өнүктүрүүдөгү негизги милдеттердин бири.
Тахмина Камчыбекованын айтымында, бул үчүн камсыздандыруу полистерин аралыктан тариздөө мүмкүнчүлүктөрү кеңейтилүүдө. Жарандар унаа ээлеринин жоопкерчилигин жана турак жайды милдеттүү камсыздандырууну камсыздандыруу компанияларынын мобилдик тиркемелери же “Түндүк” сыяктуу мамлекеттик электрондук кызматтар аркылуу онлайн жүргүзө алышат.
Калктын камсыздандыруу боюнча түшүнүгүн жогорулатуу үчүн Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө кызматы телекөрсөтүү, радио, социалдык тармактар жана интернет басылмалары аркылуу маалымат берип келет.
Мамлекеттик камсыздандыруу уюмунун кызматкерлери да айыл-кыштактарды кыдырып, үйлөрдү кыдырып, турак жайды камсыздандыруунун шарттарын түшүндүрүшөт. Алар жер титирөө, сел, өрт жана келишимде көрсөтүлгөн башка кырсыктардан үйдү камсыздандыруу жолдорун айтып беришет. Зарыл учурда камсыздандыруу келишимин ошол жерден тариздөөгө жардам беришет.
Бул иштер камсыздандыруу кеңселери жана агенттери аз болгон алыскы аймактардын тургундарына да кызматтарды оңой алууга шарт түзүүгө багытталган.
Камсыздандыруу компанияларынын кирешеси өсүүдө
Статистикалык маалыматтарга ылайык, 2026-жылдын биринчи жарым жылдыгында 19 камсыздандыруу компаниясы отчет берген. 2025-жылдын жыйынтыгы боюнча да ушундай сандагы компания маалымат тапшырган. Ал эми 2024-жылы алардын саны 16 болгон.
Камсыздандыруу компанияларынын жалпы кирешеси жана каржылык көрсөткүчтөрү өскөн. Бул тармактагы иштердин көлөмү көбөйүп жатканын көрсөтөт. Бирок бул бардык компаниялар киреше менен иштеди же камсыздандыруу кызматтары өлкөнүн бардык аймактарында бирдей жеткиликтүү дегенди билдирбейт.
Камсыздандыруу рыногу өсүүдө, бирок бардык аймактарда бирдей эмес
Мамлекеттик органдардын маалыматы Кыргызстанда камсыздандыруу рыногу өсүп жатканын көрсөтөт. Камсыздандыруу келишимдеринин саны, төгүмдөрдүн көлөмү жана кардарларга төлөнгөн каражат көбөйүүдө. Бирок кайсы аймакта камсыздандыруунун кайсы түрү кеңири таралганы ар башка.
Мисалы, жалпы камсыздандыруу келишимдеринин саны жана ОСАГО боюнча Бишкек алдыда болсо, турак жайды милдеттүү камсыздандырууда Ош облусу биринчи орунда турат. Мамлекеттик камсыздандыруу уюмунун маалыматына ылайык, өлкөдөгү турак жайлардын 31,9 пайызы гана милдеттүү камсыздандырылган.
Мындан ары камсыздандыруу рыногун өнүктүрүү үчүн компаниялардын кирешесин көбөйтүү эле жетишсиз. Камсыздандыруу кызматтарын ири шаарларда гана эмес, алыскы аймактарда жашаган адамдар үчүн да жеткиликтүү кылуу зарыл.
Ошондой эле абалды так баалоо үчүн ар бир аймак жана камсыздандыруунун түрү боюнча канча келишим түзүлгөнү, канча төгүм чогултулганы жана канча каражат төлөнгөнү тууралуу салыштырууга мүмкүн болгон бирдей маалыматтар керек.
