Кыргызстан акырындык менен тоо туризми өнүгүп келе жаткан өлкө катары гана эмес, ошондой эле ден соолукту чыңдоо жана калыбына келтирүүчү туризмдин борбору катары да өзүнүн кадыр-баркын бекемдеп баратат. Президентке караштуу Туризмди өнүктүрүү боюнча улуттук кеңештин мүчөсү, туризм боюнча эксперт Данияр Казаков "Кабар" маалымат агенттигине алдыдагы жылдарда Кыргызстандагы туризмдин өнүгүшү, тобокелдиктер жана мүмкүнчүлүктөр тууралуу маек курду.
Ден соолукту чыңдоо туризми: популярдуу сөздөн негизги муктаждыкка чейин
Ден соолукту чыңдоо туризми спа-мейманканалардан жана дарылоодон да кеңири мааниге ээ болууда. Дүйнөлүк масштабда ал жаратылыш жана жашоо образы аркылуу физикалык жана эмоционалдык ден соолукту калыбына келтирүүнү камтыйт.
Эксперт белгилегендей, бул багыттын өсүшү глобалдык кризистердин, биринчи кезекте COVID-19 пандемиясынын кесепеттери менен да байланыштуу. Узак убакыт бою обочолонгон адамдар психоэмоционалдык абалын калыбына келтирүүгө, шаардык чөйрөдөн качууга, жаратылыш менен байланышууга жана организмин баштапкы абалга келтирүүгө аракет көрүүгө өттү.
"Кыргызстандын негизги атаандаштык артыкчылыктарынын бири өлкөдө ден соолукту чыңдоо туризми үчүн даяр инфраструктура бар — бул кооз жаратылыш", — деди ал.
Казаковдун пикиринде, тоо ландшафттары, таза аба өзүнчө айыктыруучу функцияны аткарган уникалдуу чөйрөнү түзөт.
Буга байланыштуу Кыргызстанга туризм державалары менен атаандашууга аракет кылуунун кажети жок. Өлкөдө керемет жаратылыш, органикалык продукциялар, маданий өзгөчөлүк жана жымжырттык эң негизги ролду ойнойт.
Кыргыз туризминин негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири — тоо койнунда көңүлдүн жай алышы.
"Туристтер кызмат көрсөтүүлөр үчүн гана эмес, тоолордун жана өрөөндөрдүн керемет кооздугун көрүүгө, эмоционалдык жактан калыбына келүүгө, жашоо ритминин физикалык жайлашы жана жаратылыштын жымжырттыгы менен байланышуу үчүн келишет", — дейт ал.
Анын баамында, учурда боз үйлөрдө жашоо, медитация практикасы, санариптик детокс жана жергиликтүү ашканага басым жасалган туризм өнүгүүдө. Боз үйлөрдө жашоо өзгөчө орунду ээлейт; ал жөн гана жашоо үчүн жай эмес, маданий иденттүүлүктүн элементи жана туристтик продукт болуп калат.
"Мен 30 жылдан бери туризм тармагында иштеп келем. Бизге келген чет элдик туристтердин көбү боз үйлөрдө жайгашууну каалашат. Бул биздин улуттун меймандостугу, салты жана көчмөн элдин тарыхы менен жакындан таанышууга мүмкүнчүлүк түзөт.
Мен бир жолу туристтерди Жети-Өгүз районуна алып бардым, ачык асман алдында чөпкө жууркан салып, жымжырттыкты сезүүнү сунуштадым. Айрымдары уктап калышты, айрымдары ыйлашты. Айланадагы жаратылыштын, канаттуулар менен чегирткелердин үнүн угуу абдан таасир калтырат", — деп белгиледи ал.
Эксперт ошондой эле чет элдик туристтер Кыргызстанды жөн гана тоодо эс алуу жайы катары эмес, "жандуу жаратылыштын тажрыйбаларынын" өлкөсү катары кабыл алып жатканын белгиледи. Мисал катары ал өткөн жылы өлкөнүн тоолорунда бир айга жакын убакыт болуп, жаңы маршруттарды иштеп чыккан Италиядан келген туристтердин тобун келтирди.
Анын айтымында, туристтер Нарын аймагында жүргөндө уй, кой жана жылкылардын жайлоого айдалып жатканына өзгөчө таасирленген. Эксперт мындай көрүнүштөр чет элдик конокторго эмоционалдык таасир калтырып, башка өлкөлөрдө кайталоого кыйын болгон уникалдуу туристтик тажрыйбаны жаратарын баса белгиледи.
Гастрономия — ден соолукту чыңдоо экономикасынын бир бөлүгү
Ошондой эле ал стратегиялык жактан маанилүү деп белгилеген өзүнчө багыт катары органикалык азык-түлүк жана гастротуризм экенин айтты.
"Кыргызстанда эл аралык деңгээлде таанылган бир катар продукциялар бар — бал, жаңгак, кургатылган өрүк жана табигый айыл чарба продукциялары. Органикалык азык-түлүккө болгон суроо-талаптын дүйнөлүк өсүшүнүн фонунда өлкө кошумча атаандаштык артыкчылыгына ээ болууда. Бул жааттагы аракеттерди күчөтүү зарыл", — деп эсептейт ал.
Казаков белгилегендей, туристтерди өлкөнүн жаратылышы гана эмес, ашканасы да кызыктырат. Кыргыз, өзбек, дунган жана уйгур ашканаларынын кулинардык салттарынын ар түрдүүлүгү аймак үчүн туруктуу гастрономиялык жагымдуулукту жаратат.
Туризмдин өсүшү менен бирге дагы бир тенденция күчөп баратат — жаратылыш экосистемаларына басым.
Белгиленгендей, негизги көйгөй — туристтик агымдарды системалуу башкаруунун жоктугу, анын ичинде унаалар менен жашыл чөптөрдү басып, эс алуу аймактарын башаламан пайдалануу кирет.
Бийик тоолуу аймактарда чөп катмарын калыбына келтирүү 3–4 жылга чейин созулушу мүмкүн.
Ошондуктан видеокамераларды орнотуу, таштандыларды жок кылуу инфраструктурасы, бийик тоолуу аймактарда санитардык чечимдерди камтыган мониторинг системаларын ишке ашыруу жана айлана-чөйрөгө келтирилген зыян үчүн жазаларды киргизүү зарыл.
Популярдуу маршруттар
Адис учурда чет элдик туристтер арасында популярдуу болгон бир нече негизги туризм кластерлерин белгилейт:
- Ысык-Көл — туризмдин жана эс алуунун негизги борбору;
- Соң-Көл — бийик тоолуу эс алуу жайы жана сезондук туризм;
- Арсланбаб — жаратылыш жана экотуризм багыты;
- Чоң-Алай — бийик тоолуу экспедициялык маршруттар;
- Кел-Суу — тездик менен өнүгүп келе жаткан жаңы туристтик багыт;
- Таш-Рабат — маданий жана тарыхый багыт;
- Алтын-Арашан — ысык булактар багыты жана башкалар.
Ал ошондой эле Кыргызстанга йога топтору, медитация жамааттары жана саякатчылар өлкөгө келип жатышканын кошумчалады.
“Мен буддистердин топ-топ болуп келип жатканын көрдүм. Алар тоолордо сейилдеп, медитация жасап, жаратылышыбыздан ырахат алып жатышат, - деп белгиледи Казаков.
Өлкөдө ден соолукту чыңдоо туризминин өнүгүшү туристтик агымдын көбөйүшү менен экологиялык туруктуулукту сактоонун ортосундагы тең салмактуулукка көз каранды. Тийиштүү башкаруу менен Кыргызстан келечек муундагы жаратылыш жана калыбына келтирүү туризми үчүн бара турган жер катары дүйнөлүк рынокто туруктуу орун ээлөө мүмкүнчүлүгүнө ээ.
