Бишкек, 01.09.26. /Кабар/. Бишкек саммити ШКУнун ичинде өнүгүп жаткан өз ара ишеним, урматтоо жана түшүнүшүүнүн жогорку деңгээлинин айкын далили болду. Бул тууралуу тышкы иштер министри Жээнбек Кулубаев брифингде билдирди.
Анын айтымында, биргелешкен иштер көп кырдуу Шанхай кызматташтыгын тереңдетүүгө, анын ишмердүүлүгүн өркүндөтүүгө жана мүчө мамлекеттердин ортосундагы практикалык өз ара аракеттенүүнү кеңейтүүгө багытталган.
Чейрек кылымдан ашык убакыттан бери ШКУ эл аралык жана аймактык процесстердеги ролу туруктуу өсүп жаткан кадыр-барктуу уюм боло алды.
Ошондой эле министр саммитте мамлекет башчылары эл аралык жана аймактык күн тартибиндеги актуалдуу маселелер боюнча мазмундуу пикир алмашышканын белгилеп өттү.
“Алар уюмду өнүктүрүү, коопсуздукту чыңдоо, экономикалык кызматташтыкты кеңейтүү жана транспорттук байланышты өнүктүрүү маселелерин талкуулашты. Жолугушуунун жыйынтыгында 28 документ кабыл алынып, кол коюлду”, - деди ал.
Мындан тышкары, Жээнбек Кулубаев Бишкек саммитинин 5 негизги жыйынтыгын белгилеп кетти.
“Биринчиден, негизги саясий документ Шанхай кызматташтык уюмунун 25 жылдыгы жөнүндөгү Бишкек декларациясы болду. Анда мүчө мамлекеттердин учурдагы эл аралык жана аймактык маселелер боюнча макулдашылган позициялары чагылдырылат, уюмдун фундаменталдык принциптерин кайрадан ырастайт жана аны андан ары өнүктүрүү боюнча көрсөтмөлөр белгиленет.
Экинчиден, Кыргызстандын төрагалыгынын маанилүү натыйжасы ШКУнун институционалдык реформасынын алдыга жылышы болду. Мамлекет башчылары ШКУнун уставына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү боюнча протоколго кол коюшту. Бул түзөтүүлөр мүчө мамлекеттердин ортосундагы өз ара аракеттенүүнүн натыйжалуу, туруктуу жана ийкемдүү моделине өтүү үчүн укуктук негиз түзөт.
Үчүнчүдөн, уюмдун коопсуздук архитектурасын чыңдоо боюнча маанилүү чечимдер кабыл алынды. 2025-жылы Тяньцзинь саммитинде кол коюлган келишимдердин негизинде Ташкенттеги ШКУга мүчө мамлекеттердин коопсуздук көйгөйлөрүнө жана коркунучтарына каршы күрөшүү боюнча универсалдуу борбордун жана Душанбедеги ШКУнун баңгизатка каршы борборунун ишин жөнгө салуучу жоболор бекитилди.
Кыргыз Республикасы үчүн өзгөчө мааниге ээ болгон нерсе - Универсалдуу борбордун түзүмдүк бөлүмү катары иштей турган Трансулуттук уюшкан кылмыштуулукка каршы күрөшүү борборунун Бишкекте практикалык жайгаштырылышы. Кыргыз тарап борбордун толук кандуу ишин баштоосу үчүн зарыл болгон инфраструктураны даярдоону аяктады. Жолугушуунун жүрүшүндө мамлекет башчыларына борбордун максатын, негизги ишмердүүлүк багыттарын жана кыргыз тараптын анын натыйжалуу иштеши үчүн шарттарды камсыз кылууга болгон милдеттенмесин ачык көрсөткөн видео презентация көрсөтүлдү.
Төртүнчүдөн, соода-экономикалык жана инвестициялык кызматташтыкты кеңейтүүгө олуттуу көңүл бурулду. Мамлекет башчылары өнөр жай кызматташтыгын, транспорттук байланышты, заманбап логистикалык чынжырларды жана санариптик чечимдерди өнүктүрүүгө кызыкдар экендигин тастыкташты. Кызыкдар мүчө мамлекеттер ШКУнун Өнүктүрүү банкын түзүү боюнча системалуу ишти жана активдүүлүктүн жогорулашын кубатташты. Алар тиешелүү негиздөөчү документтерге кол коюу максатында зарыл болгон консультацияларды мүмкүн болушунча тезирээк аяктоого макулдуктарын ырасташты. Мындай каржы институтун түзүү ШКУ аймагында ири инфраструктуралык, транспорттук жана инвестициялык долбоорлорду ишке ашыруу үчүн кошумча мүмкүнчүлүктөрдү ачат.
Бешинчи, кызматташтыктын жаңы жана келечектүү багыттары боюнча документтердин топтому кабыл алынды. Алар климаттын өзгөрүшүнө каршы күрөшүү, жасалма интеллектти өнүктүрүү, портторду жана логистикалык борборлорду түзүү, эл аралык маалымат коопсуздугун камсыз кылуу, синтетикалык баңгизаттардын жана алардын прекурсорлорунун жайылышына каршы туруу, энергетикалык системаларды өнүктүрүү, өзгөчө кырдаалдардан жабыркаган мамлекеттерге жардам көрсөтүү жана үй-бүлө институтун колдоо жана бекемдөө сыяктуу маселелерди камтыйт.
Кылмыштуулукка каршы күрөшүүдө мүчө мамлекеттердин ортосундагы кызматташуунун укуктук базасы жаңыртылды. ШКУ үчүн биологиялык ар түрдүүлүктү сактоо жана "жашыл" соода коридорун түзүү боюнча документтер кабыл алынды. Мен өзгөчө ядролук коопсуздук боюнча көп тараптуу өнөктөштүктү бекемдөө жөнүндөгү декларацияны белгилеп кетким келет.
ШКУ менен Африка биримдигинин ортосундагы кызматташтыкты өнүктүрүү чечими кабыл алынды, бул уюмдун аймактар аралык байланыштарын чыңдоого өбөлгө түзөт”, - деди ал.
Ошондой эле министр жыйындын жүрүшүндө Кыргызстандагы чокуларынын бирине ШКУ деп аталганын айтты.
“Бул чечим Шанхай кызматташтык уюмунун 25 жылдыгын белгилөө жана уюмдун ичинде тынчтыкты, коопсуздукту, туруктуу өнүгүүнү жана өз ара ишенимди чыңдоодогу маанилүү ролун таануу максатында кабыл алынды”, - деп белгиледи Жээнбек Кулубаев.
