Сары-Челек Кыргызстандагы эң кооз жана сырдуу көлдөрдүн бири. Ал деңиз деңгээлинен 1 миң 873 метр бийиктикте, ушул эле аталыштагы биосфералык коруктун жүрөгүндө жайгашып, Чаткал кырка тоосунун чыныгы бермети саналат.
Кыргыз тилинен которгондо “Сары-Челек” аталышы “сары кумура” дегенди билдирет. Бул кооз атка байланыштуу көптөгөн уламыштар бар. Кокусунан сууга бал төгүп алган балчынын окуясынан баштап, көлдүн бетинде алтындай чагылышкан күзгү жалбырактар тууралуу жомокторго чейин.
Эмне үчүн Сары-Челек көлүнө түшүүгө болбойт?
Бул кереметтүү көлдү биринчи жолу көргөн көптөгөн туристтер “Эмне үчүн көлгө түшүүгө болбойт?” деген суроону көп узатышат.
Себептери чындыгында олуттуу:
-Жаратылышты коргоо. Көл корголуучу аймакта жайгашкан. Сууда сүзүү экосистеманы бузуп, балык менен өсүмдүктөрдүн сейрек кездешүүчү түрлөрүнө зыян келтириши мүмкүн.
-Суунун температурасы. Жайдын аптаптуу ысыгында да суу абдан муздак (+8–10 °C).
-Тереңдик жана рельеф. Көлдүн түбү ылдый карай кескин төмөндөп, тереңдиги 200 метрден ашат, бул ден соолукка аябай кооптуу.
Туристтер үчүн бул жерде эс алуу үчүн башка шарттар түзүлгөн - жөө жүрүштөр, экскурсиялар жана сүрөткө тартуу.
Сары-Челек туристтерди эмнеси менен кызыктырат
Жыл сайын Сары-Челекке дүйнөнүн бардык бурчунан саякатчылар келет:
-Көз жоосун алган керемет табиятка суктануу үчүн.
-Кылым карыткан арчалар менен карагайлар өсүп турган кооз тоолордогу жолдор менен басып өтүү үчүн.
- Коруктун бай флорасы жана фаунасы менен таанышуу үчүн.
- Жергиликтүү уламыштарды угуп, көчмөндөрдүн маданияты жөнүндө көбүрөөк билүү үчүн.
- Шаардын ызы-чуусунан эс алып, табият менен гармонияны сезүү үчүн.
Сары-Челекте күндүн чыгышы жана батышы туристтерге өзгөчө таасир калтырат. Себеби, бул убакта көл өзгөчө укмуштуудай кооз жана жомоктогудай көрүнөт.
Сары-Челек тууралуу кызыктуу фактылар
- Көл өрөөндү тосуп, суу сактагычты түзгөн байыркы тоонун урашынын натыйжасында пайда болгон.
- Анын тегерегинде дагы алты кичинекей көл бар.
- Сары-Челек ЮНЕСКОнун биосфералык коругуна кирет жана Кыргызстандын негизги табигый кооз жерлеринин бири.
- Көл балыктын сейрек кездешүүчү түрлөрүнүн мекени, ал эми анын тегерегиндеги токойлордо күрөң аюу, илбирс жана көптөгөн сейрек кездешүүчү канаттуулар жашайт.
Көл тууралу уламыштар
Сары-Челекке байланыштуу көптөгөн кооз уламыштар бар.
Мисалы, көлдүн түбүндө байыркы чиркөө жашырылган, ал өзүнүн ыйыктыгын баскынчы душмандардан сактоо үчүн сууга жашынып калган. Карыялардын айтымында, шамал жок, тынч аба ырайында көлдүн тереңинен чыккан коңгуроонун үнүн угууга болот. Дагы бир уламышта сүйүктүүсүн жоготкон кыздын төгүлгөн көз жашы ушул кооз көлгө айланганы жөнүндө айтылат.
Эмне үчүн Сары-Челекке ар бир адам барып көрүшү керек?
Бул жөн эле кооз көл эмес, күчтүн, шыктануунун жана жаратылыш менен биримдиктин жери.
Бул жерде сиз:
- Сейрек кездешүүчү өсүмдүктөрдү жана жаныбарларды көрө аласыз.
- Унутулгус сүрөттөрдү жасай аласыз.
- Кооз жолдор менен жүрө аласыз.
- Жергиликтүү тургундардан уламыштарды жана жомокторду уга аласыз.
-Тынчтыкты, тоонун абасынын тазалыгын жана чыныгы эркиндикти сезе аласыз.
Сары-Челек — бул табиятты сактап калуунун жана анын кооздугуна зыян келтирбей суктануунун канчалык маанилүү экенин эске салган жер.
