Кышкы жылытуу мезгили жакындаган сайын калк үчүн көмүрдүн жетиштүү болушу жана анын баасы өзгөчө мааниге ээ болот. Кыргызстанда көмүр казуу иштери уланууда, ошол эле учурда отундун калк үчүн жеткиликтүү болушун камсыз кылуу максатында бааларды жөнгө салуу боюнча чаралар көрүлүүдө. “Кабар” агенттиги өлкөдөгү көмүр рыногунун учурдагы абалы, көмүр казуунун көрсөткүчтөрү, аймактардагы көмүрдүн кору, колдонуудагы баалар жана көмүрдүн чекене баасын түзгөн негизги чыгымдар тууралуу материал даярдады.
Кара-Кечеде көмүр казуунун көлөмү 1 млн тоннадан ашты
“Кыргызкөмүр” ачык акционердик коомунун башкы директору Рустамбек Садыралиев “Кабар” агенттигине билдиргендей, ишкана 2026-жылдын башынан бери 1 миллион тоннадан ашык көмүр казып алды. Анын айтымында, бул жылытуу мезгилинин алдында жетишилген маанилүү өндүрүштүк көрсөткүч болуп саналат.
Рустамбек Садыралиевдин маалыматына караганда, 2026-жылдын 9-октябрына карата Кара-Кече көмүр кениндеги көмүр казуунун жалпы көлөмү 1 миллион 12 миң 128,2 тоннаны түзгөн. Ал эми жылдык план 1 миллион 350 миң тонна деп белгиленген. Ошентип, ишкана жылдык пландын 75 пайызын аткарды.
Мындан тышкары, көмүр казуу менен катар жаңы участокторду даярдоо жана андан ары туруктуу казып алууну камсыз кылуу үчүн зарыл болгон масштабдуу кендин кыртыш ачуу иштери улантылып жатканы белгиленди. Өндүрүштүк маалыматтарга ылайык, 2026-жылдын 9-октябрына карата ачуу иштеринин жалпы көлөмү 9 миллион 782 миң 100 куб метрди түзгөн.
“Миллион тоннадан ашкан бул көрсөткүч “Кыргызкөмүр” ААКсынын эмгек жамаатынын өлкөнүн энергетикалык коопсуздугун камсыз кылууга жана керектөөчүлөрдү көмүр менен үзгүлтүксүз камсыздоого кошкон салымын көрсөтөт. Ишкана жылдык өндүрүштүк пландарды аткаруу, ошондой эле жылытуу мезгилинде калкты жана уюмдарды көмүр менен үзгүлтүксүз камсыз кылуу боюнча иштерин улантууда”, — деп кошумчалады башкы директор.
Аймактардагы көмүрдүн запасы
- Бишкек шаары — 14 137,97 тонна;
- Чүй облусу — 17 860,446 тонна;
- Ысык-Көл облусу — 13 144,89 тонна;
- Нарын облусу — 4 292,4 тонна;
- Жалал-Абад облусу — 377,35 тонна;
- Талас облусу — 1 894,9 тонна.
Көмүрдү кайдан сатып алууга болот? Аймактар боюнча даректер
Калкка көмүр сатып алууну жеңилдетүү максатында “Кыргызкөмүр” ААКсы көмүр сатылуучу жайлар тууралуу маалыматты “Кабар” агенттигине билдирди. Аймактар боюнча көмүр базаларынын жана сатуу түйүндөрүнүн даректери көрсөтүлгөн тизмеге шилтеме аркылуу өтүүгө болот.
Көмүрдүн баасы кантип жөнгө салынат?
Монополияга каршы жөнгө салуу кызматынын Табигый монополияларды жана бааларды (тарифтерди) жөнгө салуу башкармалыгынын адиси Адэми Мурзабекова “Кабар” агенттигине билдиргендей, 2026–2027-жылдардагы жылытуу мезгилинде калкты жеткиликтүү баадагы көмүр менен камсыз кылуу максатында кызмат көмүр сатуу рыногундагы бааларды жөнгө салуу механизмин иштеп чыккан.
Анын айтымында, бул механизм көмүрдүн баасын аныктоонун ачык-айкын жана түшүнүктүү системасын түзүүгө, калк үчүн экономикалык жактан негизделген бааларды камсыз кылууга жана көмүрдүн баасынын негизсиз жогорулашына жол бербөөгө багытталган. Адэми Мурзабекова белгилегендей, бул механизмдин алкагында Монополияга каршы жөнгө салуу кызматы менен “Кыргызкөмүр” ААКсынын өз ара кызматташуусу каралган. Ошондой эле көмүр рыногунун ачыктыгын жогорулатуу жана керектөөчүлөрдүн кызыкчылыктарын коргоо боюнча чаралар көрүлөт.
Анын маалыматына ылайык, Кыргыз Республикасынын “Бааларды түзүү жөнүндө” мыйзамынын 8-беренесине ылайык, “Кыргызкөмүр” ААКсы өндүргөн көмүрдү калкка сатууда бааларды жөнгө салуу боюнча келишимдер түзүлгөн. Бул келишимдер Бишкек жана Ош шаарларында, ошондой эле Чүй, Ысык-Көл, Талас, Ош, Нарын, Баткен жана Жалал-Абад облустарында колдонулат.
Келишимдердин алкагында көмүрдүн баалары белгиленген:
Мындан тышкары, Мурзабекова импорттук көмүр жеткирүү менен алектенген компаниялар жана жеткирүүчүлөр менен да бааларды жөнгө салуу боюнча келишимдер түзүлгөнүн кошумчалады:
Көмүрдүн чекене баасы эмнеден түзүлөт?
Адэми Мурзабекова “Кабар” агенттигине көмүрдүн чекене баасы кандайча аныкталарын жана аны сатууда кайсы чыгымдар эске алынарын түшүндүрүп берди.
“Көмүрдүн чекене баасы бир нече чыгымдан түзүлөт. Аларга көмүр кениндеги баштапкы баасы, аны ташып жеткирүү чыгымдары, көмүр базаларынын кабыл алуу, сактоо жана сатуу боюнча чыгымдары, жүктөө-түшүрүү жумуштары, техникаларды жана кызматкерлерди кармоого кеткен каражаттар, салыктар жана милдеттүү төлөмдөр, ошондой эле соода үстөгү кирет”, — деп түшүндүрдү ал.
Ошентип, жылытуу мезгилине даярдык көрүү көмүрдү туруктуу казып алууну жана жеткирүүнү камсыз кылуу менен гана чектелбестен, анын баасын жөнгө салуу чараларын да камтыйт. Көмүрдүн бааларын белгилөө жана жеткирүүчүлөр менен келишимдерди түзүү көмүр рыногунун ачыктыгын жогорулатууга жана керектөөчүлөрдүн кызыкчылыктарын коргоого багытталган. Жылытуу мезгилинде калкты жеткиликтүү баадагы көмүр менен камсыз кылуу жана аны сатуунун түшүнүктүү шарттарын түзүү маанилүү бойдон калууда
