Бишкек, 20.10.26 /Кабар/. Бишкекте өтүп жаткан Түрк мамлекеттеринин Парламенттик ассамблеясынын (ТүркПА) XV пленардык жыйынында Өзбекстан Олий Мажлисинин Сенатынын төрайымы Танзила Нарбаева жасалма интеллект тармагында парламенттер аралык кызматташтыкты кеңейтүүнү сунуштады.
Анын айтымында, өлкөлөр мыйзам чыгаруу тажрыйбасы менен алмашып, жаңы технологияларды жоопкерчиликтүү колдонуу боюнча жалпы сунуштарды иштеп чыгышы керек.
Нарбаева жасалма интеллект экономиканын, мамлекеттик башкаруунун жана күнүмдүк жашоонун дээрлик бардык тармактарына кирип жатканын белгиледи. Ал билим берүүнүн жана саламаттык сактоонун сапатын жогорулатууга, өндүрүштүн натыйжалуулугун арттырууга жана мамлекеттик кызматтарды жакшыртууга мүмкүнчүлүк берет. Ошол эле учурда жеке маалыматтарды коргоо, маалыматтын аныктыгы, санариптик коопсуздук жана эмгек рыногундагы өзгөрүүлөр сыяктуу маселелерди да жаратууда.
"Технологиялар адамга кызмат кылышы керек, ал эми чечимдерди кабыл алуу үчүн жоопкерчилик адамдын өзүндө калышы зарыл", — деп баса белгиледи ал.
Нарбаева парламенттер инновацияларды өнүктүрүүгө түрткү берип, ошол эле учурда адам укуктарын коргогон укуктук чөйрөнү түзүшү керектигин айтты. Ошондой эле жаштарга, аялдарга, улуу муунга жана алыскы аймактардын тургундарына санариптик билимдер менен кызматтарга бирдей жеткиликтүүлүк камсыздалышы керектигин белгиледи.
Нарбаева президент Шавкат Мирзиёевдин жетекчилиги астында Өзбекстанда санариптик экономиканы өнүктүрүү, заманбап кадрларды даярдоо жана алдыңкы технологияларды киргизүү боюнча реформалар ырааттуу жүргүзүлүп жатканын маалымдады.
"Санариптик Өзбекстан — 2030" стратегиясы жана жасалма интеллект технологияларын 2030-жылга чейин өнүктүрүү стратегиясы бул багыттагы артыкчылыктарды аныктайт. Өзгөчө технологиялык инфраструктураны өнүктүрүүгө, жаштарды заманбап кесиптерге даярдоого, санариптик көндүмдөрдү жайылтууга жана илимий изилдөөлөрдү колдоого көңүл бурулууда.
Анын айтымында, үстүбүздөгү жылдын 21-январында жасалма интеллектти колдонууга байланышкан мыйзамдарга өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизген мыйзам кабыл алынган. Анда жасалма интеллект түшүнүгү жана аны колдонуунун жалпы негиздери аныкталып, жеке маалыматтарды мыйзамсыз иштеткендиги үчүн жоопкерчилик күчөтүлгөн.
Мындан тышкары, адамдын укуктары менен эркиндиктерине тиешелүү чечимдерди жасалма интеллект системаларынын корутундуларынын негизинде гана кабыл алууга тыюу салынган.
Нарбаева Түрк мамлекеттери уюмунун Түркстан шаарында өткөн бейформал саммитинде Өзбекстандын президенти сунуштаган демилгелерди да эске салды. Алар жасалма интеллект жаатында стратегиялык кызматташтык тармагын түзүүнү, санариптик түрк коридорунун концепциясын иштеп чыгууну, киберкоопсуздук жана санариптик инфраструктураны коргоо боюнча өз ара аракеттенүүнү бекемдөөнү камтыйт.
Бул демилгелерди ишке ашыруу үчүн ал парламенттер аралык кызматташтыктын үч багытын сунуштады.
Биринчиден, жасалма интеллектти укуктук жөнгө салуу, жеке маалыматтарды коргоо, технологияларды колдонуудагы жоопкерчилик жана жарандардын укуктарынын кепилдиктери боюнча парламенттердин тиешелүү комитеттеринин ортосунда тажрыйба алмашууну үзгүлтүксүз жүргүзүү зарыл. Бул ишке эксперттерди жана илимий коомчулуктун өкүлдөрүн да тартуу сунушталды.
Экинчиден, жасалма интеллектти жоопкерчиликтүү колдонуу боюнча жалпы сунуштарды иштеп чыгуу мүмкүнчүлүгүн карап чыгуу керек. Анда адамдын көзөмөлү, чечимдердин ачыктыгы, басмырлоого жол бербөө жана укуктарына тиешелүү чечимдерге жарандардын даттануу мүмкүнчүлүгү каралышы керек.
Үчүнчүдөн, парламенттердин ишине санариптик технологияларды киргизүү боюнча практикалык кызматташтыкты кеңейтүү сунушталды. Атап айтканда, мыйзам долбоорлорун талдоо, парламенттик көзөмөл жүргүзүү жана жарандардын кайрылуулары менен иштөөдө натыйжалуу санариптик чечимдерди алмашуу каралууда.
Ошол эле учурда маалыматтык коопсуздукту, маалыматтардын аныктыгын жана парламенттик чечимдерди кабыл алууда адамдын жоопкерчилигин сактоо зарылдыгы белгиленди.
"Өзбекстандын Олий Мажлиси бул багыттар боюнча тажрыйба алмашууга, биргелешкен талкууларга жана практикалык иш-чараларга катышууга даяр", — деди Нарбаева.
Сөзүнүн соңунда ал түрк элдеринин тарыхый жана маданий жакындыгы мындан аркы кызматташтык үчүн бекем негиз түзөрүн белгиледи. Анын айтымында, санариптик өнүгүүнүн натыйжалары адамдардын жашоосун жакшыртууга — билим берүүнүн жана саламаттык сактоонун сапатын жогорулатууга, жаңы жумуш мүмкүнчүлүктөрүн түзүүгө жана мамлекеттик кызматтарды жеткиликтүү кылууга багытталышы керек.
Нарбаева парламенттер аралык кызматташтык элдердин бакубаттуулугун жогорулатууга, адамдын кадыр-баркын коргоого жана өлкөлөрдүн жалпы өнүгүүсүнө өбөлгө түзөрүнө ишеним билдирди.
