30/11 19:45
 

İran Cumhurbaşkanı Hasaan Rouhani’nin Kırgızistan’a Ziyareti

İran Cumhurbaşkanı Hasaan Rouhani’nin Kırgızistan’a Ziyareti


Çok yakın zamanda İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Hasaan Rouhani resmi ziyaret ile Kırgızistan'da bulunacaktır.

İran Cumhurbaşkanı'nın Kırgızistan'a gerçekeleştireceği ziyareti ikinci resmi ziyaret olacaktır. İlk kez Kırgızistan'da Eylül 2013 tarihinde düzenlenen ŞİÖ 13. Zirvesi'ne katılarak bulunmuştu.

İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Hasaan Rouhani'nin daveti üzerine Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev Eylül 2015 yılında İran'a bir ziyaret gerçekleştirmişti. İki ülke liderlerinin biraraya geldiği toplantı sırasında ikili ilişkiler, ayrıca, İran ve Kırgızistan arasındaki ticari ve ekonomik işbirliğinin perspektifleri ve ortak altyapı projelerin hayata geçirilmesi üzerine güncel meseleler ele alındı. Toplantı bitiminde, iki ülke arasındaki işbirliği genişletme ve iki taraflı ilişkileri derinleştirmeye amaçlanan birkaç belgeler imzalanmıştı.

Buna ek olarak, Almazbek Atambayev'in İran'a gerçekleştirdiği ziyareti sırasında, İİC Ruhani lideri Ali Hüseyni Hamaney ile görüşme düzenleyerek, ikili ilişkilerin dinamikleri, özellikle, ülke başkanı Atambayev'in İran lideri Rouhani ile müzakereler sırasında varılan anlaşmayı hayata geçirme meseleleri ele alınmıştı.


Kırgızistan ile İran ikili ilişkilerinin tarihi ve durumu


İran, Kırgız Cumhuriyeti'nin egemenliğini resmen tanıyan ilk ülkelerden biri oldu. İki ülke arasındaki diplomatik ilşkiler 10 Mayıs 1992 tarihinde kuruldu. 1993 yılında Kırgızistan'da İran İslam Cumhuriyeti Büyükelçiliği, 1994 tarihinde ise Tahran'da Kırgızistan Büyükelçiliği açıldı. Ülkeler arasında kurulan diplomatik ilişkiler Devlet Başkanları'nın ve Hükümet Başkanları'nın iade-i ziyaretlerinden sonra gelişmeye başladı. İki ülke arasındaki işbirliği Ekonomik İşbirliği Örgütü (EİÖ) ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi uluslararası ve bölgesel örgütler kapsamında yapılıyor.

1991 yılından 2007 yılına kadar Kırgızistan ve İran ilişkileri istikrarlı, ama son derece dinamik değildi. 2007 tarihinde İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad ŞİÖ zirvesi kapsamında Kırgızistan'a resmi bir ziyaret gerçekleştirdi. Ondan sonra, 2008 yılında ticari ve yatırım alanında Kırgızistan ile İran arasındaki ikili işbirliğinde gelişmeler gözlenmeye başlamıştı, ancak, 2010 yılında Kırgızistan'da meydana gelen siyasi olaylar nedeniyle, ticaret-ekonomik ve siyasi alanlarda devletler arasındaki ilişkiler dinamiklerinde azaltma oldu.

Ikili ilişkilerin kurulması için yeni bir ivme, 2013 yılında, tekrar seçilen İran Cumhurbaşkanı Rouhani'nin Bişkek'e gerçekleştiridiği ziyaretinden sonra verildi, ülkeler arasındaki işbirliği gelişmeye başladı.


İkili işbirliği ile ilgili uzmanların düşünceleri


Uluslararası ilişkiler ve çatışma konusunda uzmanı Edil Osmonbetov'a göre, 25 yıl içinde Kırgız-İran ilişkileri geliştirildi. “1990 başında 2001 yılına kadar süren ikili ilişkilerin şafağı olursa, yıl sonrasında ilişkinin dinamiklerinde durgunluk gözlendi. Bunların nedeni, "Sürekli Özgürlük" operasyonu kapsamında Afganistan'da ABD askerlerinin giritilmesi, sonradan Kırgızistan'daki “Manas” Transit Merkezi olarak değişmiş “Gansy” hava üssü açılması.” diyor Osmonbetov.

Uzmana göre, bu nedenle 2001 yılından 2014 yılına kadar ikili ilişkiler dondurulmuş veya aktif halde değildi. “O zamanlarda İran ciddi bir uluslararası BM yaptırımları altındaydı, yaptırımlar karar alındığına rağmen henüz iptal edilmedi.” dedi Edil Osmonbetov.

Uluslararası ilişkiler konusunda uzmana göre, İran bunun ötesinde gidemedi ve uluslararası izolasyon, mali yaptırımlar ülkenin tamamen açılmasına izin vermedi. “Ülkenin ekonomik zor durumu nedeniyle İran hatta petrolünü de satamadı ve bu nedenle parayla ilgili problemler yaşadı. Bu nedenle Kırgızistan ve İran arasındaki ikili ilişkiler, kültürel sergiler ve ticari ve ekonomik prensiplere ulaşmıştır.” diye kaydediyor uzman.

Kırgızistan'ın Türkmenistan Büyükelçiliği'nde çalışmış ve İran'da büyükelçiliğinin açılmasından önce İran yönetiminden sorumlu olan politikacı Mars Sariyev, Kırgızistan ile İran arasındaki ilişkilerin 2010 yılından sonra iyileşmeye başladığını belirtti. “2010 yılına kadar nasılsa yatışmış hafif bir soğutma dinamikleri vardı, şimdi de eğilim olumlu bir karakter haline geldi.” diye paylaştı.

Siyasetçiye göre, Orta Asya ülkelerinden Kırgızistan'ın İran ile ilişkisi iyi bir seviyededir. “Siyasi, ekonomi alanlarında Kırgızistan ile İran ilişkileri çok iyidir. İran Kırgızistan'dan et alıyor, ticaret borsası iyidir. Anlaşmaya göre, onların İran'a eti ihracat etmesi için bir alan yapılmıştır, yerine, biz Bender-Abbas limanını kullanmalıydık. Nedense, bizim taraf bu fırsatı kullanmıyor.” diye açıkladı.

“Dalil+” uzman kulübü temsilcisi daha önce Bişkek'ten Meşhed'e direkt uçuş olduğunu üzülerek söyledi. “Onu yeniden yaparsak çok iyi olurdu. İran perspektifli bir ülkedir. BM yaptırmalarının kaldırılması ikili ilişkilerin gelişmesine olumlu perspektifler sunar.” diye kaydetti Mars Sariyev.

Kırgızistan ve İran arasındaki ilişkilerin geliştirilmesinin yeni bir aşamaya gelmesi ile ilgili Edil Osmonbetov, rönesans ya da ilişkileri etkinleştirmek için ivme 2015 kış - 2016 bahar aylarında oluşmaya başladı. “Birincisi, bizim örneğimizde ticari ve ekonomik ilişkiler ve uluslararası işbirliği geliştirildi. Ondan sonra, İran medyalarının Kırgızistan'da açılması. Bu da İran tarafının Orta Asya'nın jeopolitik alanında aktif bir halde katılmak istediğini belirtiyor. Bu alternatif gibidir. İran - Orta Asya'daki kendi jeopolitik çıkarları var bir bölgesel güçtür, bunu anlamalıyız.” diye kaydediyor uluslararası uzman.

Kırgızistan'ın tüm ülkeler ile ilişki kurması gerektiğini kaydeden uzman, “Bunun nedeni, jeopolitik ve jeo-ekonomik - küresel süreçlerin sonunda bölgesel ve küresel ülkeler eşitlenmesidir. Onların eşitlenmesine göre, Kırgızistan'ın Orta Asya katılımcılarla Ortadoğu ve diğer ülkelerdeki büyük oyuncularla ortak bir zemin bulmaya ihtiyacı var. Buna ek olarak, İran, Kafkasya ve Orta Asya'da daha aktif bir rol oynamaya çalışıyor. Ama, tabii onların karşısında Çin, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri gibi jeopolitik rakipleri vardır. Buna rağmen, Kırgızistan kendi yararları alması ve jeopolitik çıkarlarını savunmak için elimizden geleni yapmamız gerekir.” diye vurguladı.

Uluslararası ilişkilerden sorumlu uzman, “Ama, şunu unutmamalıyız ki, her ülkenin kendi istekleri vardır ve öncelikli temelde tüm ülkeler ile iyi komşuluk ilişkileri kurmalıyız.” ifadelerini kullandı.

Edil Osmonbetov'a göre, bölgede bir jeopolitik oyuncu haline Kırgızistan da diğer ülkelerle ilişkilerin normalleştirilmesi konusunda önemli bir rol oynar.

Uzmana göre, “Son yıllarda cumhuriyetin bölgesel ve küresel çıkarlarının göz önüne alınması için Kırgızistan jeopolitik oyuncu olmaya çalışıyor. Hatta BM seviyesinde de Kırgızistan bazı sorular ortaya çıkarıyor, ve bu da Kırgızistan'ın jeopolitik oyuncu rolünü yapmaya çalıştığından haber verir. Jeopoltikada böyle bir kural vardır: sen ya da özne, ya da nesnesin. Eğer, bölgesel, dünya ve uluslararası süreçlerde aktif katılmazsan dış güçlerin nesnesi olarak kalacaksın. Kırgızistan ise Orta Asya'da özne olmaya çalışıyor ve bunda başarıyor.”

Politikacı Toktogul Kakçekeyev'e göre, Kırgızistan'ın İran ile ticari ve ekonomik ilişkisi güçlenmekte, Rouhani'nin ülkeye olan ziyareti ilişkileri yeterince yüksek seviyeye getirir.

Politikacı, “İran Müslüman ülkeler arasında geniş ve bilimsel-teknik potansiyele sahiptir. İran, Orta Asya bölgesindeki etkisi olan eşsiz bir kültürel ve tarihi mirası olan bir ülkedir.” diyor.

 

Hassan Rouhani'nin Kırgızistan'a gerçekleştireceği ziyaret amacı


Edil Osmonbetov'a göre, Hasaan Rouhani'nin Kıtgızistan'a gerçekleştireceği ziyaretinin amacı: birincisi, güçlü bir küresel jeopolitik kayma. 2016 yılında gerçeklenen iki olay - Brexit, İngiltere'nin Avrupa Birliği'nden ayrılması ve Trump'ın ABD seçimlerinde zaferi. Durum tamamen değişti ve 2017 yılı BDT ülkeleri, bizim bölge ve Orta Doğu için çok zor olacak. Bundan dolayı ileride bölgesel politikacı doğrudan gündeme pozisyonda kendi kişisel konumunu tanıyan diğer ülkelerin liderleriyle temaslarda bulunacak. Bu nedenle, biz hem ekonomik hem de siyasi alanlarda, İran ve başka bir ülkeler ile temaslarda bulunmalıyız.

Uzmana göre, İran Cumhurbaşkanı'nın diğer amacı iki ülke arasındaki kültürel ve insani işbirliği genişletmektir. Osmonbetov, “Küresel projeler hakkında konuşmak için henüz çok erkendir, çünkü, İran'dan tamamen yaptırımlar kaldırılmadı. Bu İran için ciddi ve büyük ölçekli bir sorundur ve İran'ın SWIFT para transfer sistemi ile bağlantısı kesildi. Bu çok zordur, İran'ın banka transferleri gerçekleştirmesi için hiçbir fırsatı yoktur ve herhangi bir büyük ölçekli projeleri başlatmak için, sorunları çözmesi ve finansal piyasalar ve ticaret platformlarına erişmesi gerekir. Kırgızistan, küresel ekonominin bir üyesi olduğundan ötürü, İran ekonomik işbirliğini geliştirmek için bu araçlara ihtiycı vardır.” paylaşımında bulundu.

Uzmana göre, Rouhani'nin Kırgızistan'a yapacağı ziyaretin başlıca nedeni İran'ı Orta Asya bölgesinde destekleyecek ortak bulmaktır.

 

Neden diğer Orta Asya ülkeleri değil, ama Kırgızistan? Uzmanların düşümceleri


Bu hesapta M.Sariev'e göre, İran Cumhurbaşkanı Kırgızistan'ın Orta Asya'da çok önemli bir jeopolitik noktasında bulunduğunu iyi bilir. Mars Sariyev, “Bana göre, İran Cumhurbaşkanı güvenlik, terörle mücadele, siyasi düzlem konularında ilgileniyor. Muhtemelen, İran lideri yaptırım kaldırılmasından sonra açılmayan potansiyelini açıklamak ister. Şimdi büyük fırsatlar elde edilmekte. Ve bu açıdan İran, Kırgızistan'ı Asya ve Orta Asya'ya bir kapı olarak kullanacaktır. Kırgızistan İran'a çok hoşgörülü davranıyor ve ülkemizde hoşgörü ve demokrasiden dolayı İranlılar kendilerini Kırgızistan'da Orta Asya'nın başka yerlerinde olduğu gibi hissedecekler, bu nedenle onlar için Kırgızistan çok uygun bir yer olur.” ifadelerine yer verdi.

Ayrıca, uzmanlara göre, İranlılar Kırgızistan'ı potansiyelleri, fırsatları ve siyasi çıkarlarının merkezi olarak takdir ediyor.

Ermek Abdrisayev,

“Kabar” Kırgız Ulusal Haber Ajansı

Tüm makaleleri göster

  • print
  • Facebook'ta paylaş
  • Twitter'de paylaş
  • В Контакте'de paylaş
  • LiveIntInternet'te paylaş
  • Одноклассники'de paylaş
  • Live Journal'da paylaş
  • Мой Мир'de paylaş
  • anticorr
  • MSZN